Unieverdrag van Moskou en Minsk

Rusland en Wit-Rusland hebben vandaag een controversieel unieverdrag ondertekend. Voor oud-communisten en nationalisten is het een eerste stap op weg naar het herstel van de Sovjet-Unie, die vandaag acht jaar geleden formeel werd ontbonden.

De plechtigheid vond plaats in de met bladgoud en marmer beklede Sint Joriszaal van het Kremlin. Zowel president Boris Jeltsin, herstellende van een longontsteking, als zijn Wit-Russische ambtgenoot Aleksandr Loekasjenko prees het pact als zijnde van ,,monumentaal belang''. De verdragstekst, die nog niet in definitieve vorm is vrijgegeven, zou tevens de ontwikkeling van een ,,gezamenlijke militaire doctrine'' bevatten, aldus het persbureau Interfax.

Het Westen vreest de terugkeer van kernwapens aan de grens met Polen, maar Jeltsin verzekerde dat de nieuwe confederatie ,,voor niemand een bedreiging is, zelfs niet voor Clinton''. Loekasjenko voegde daar aan toe dat als het Westen een probleem heeft met de toenadering tussen Moskou en Minsk ,,dat een probleem van het Westen is''. De autoritaire heerser van Wit-Rusland streeft openlijk naar de herrijzenis van de USSR.

Het unieverdrag, dat voorziet in de vorming van een overkoepelende staatsraad waarin beide presidenten vetorecht hebben, heeft vooral een symbolische lading. Er komt één volkslied, één vlag en in 2005 één enkele munt. Eerdere pogingen tot integratie zijn echter blijven steken bij woorden, aangezien de grotendeels intact gebleven commando-economie van Wit-Rusland niet aansluit bij de Russische markteconomie.

De toenadering tussen de Slavisch-orthodoxe broedervolken is zeer populair onder de talrijke Sovjet-nostalgici. Politieke analisten wijzen op de mogelijkheden die de unie (voorlopig nog een confederatie van soevereine staten) biedt voor de ambities van beide staatshoofden: zowel Jeltsin als Loekasjenko zou via de overkoepelende staatsraad een dominante politieke rol kunnen blijven spelen, zonder zich te hoeven onderwerpen aan verkiezingen.

De vorige maand herkozen president Koetsjma van de Oekraine, die juist naar het Westen neigt, heeft kritiek op het verdrag. ,,Wij spelen dit spel niet mee'', zegt hij vandaag tegen Le Monde. ,,Wij bouwen een onafhankelijke, democratische staat op.'' Ook de leiders van drie Russische deelrepublieken, Ingoesjetië, Tatarstan en Basjkirië, hebben bezwaren geuit: zij vrezen een onevenredige uitbreiding van de rechten van Wit-Russen ten opzichte van niet-Slavische minderheden.