Terugblik van een roemruchte hoer

De oude vrouw is moeilijk ter been, maar zodra haar heupen beginnen te wiegen op de muziek keert in haar houding iets terug van de verleidelijke Maxi Linder die ze in haar jonge jaren moet zijn geweest. Wilhelmina Rijburg (1902-1981), die zichzelf de naam gaf van de door haar bewonderde filmster Max I. Linder, was volgens de verhalen niet zomaar een hoer. Haar roemruchte reputatie in Suriname en haar kleurrijke persoonlijkheid maakten haar bij leven al tot een legendarische figuur.

De koningin van Paramaribo, het dit jaar verschenen romandebuut van de Surinamer Clark Accord, beschrijft haar turbulente verhaal, gezien door de ogen van anderen. In de gelijknamige theatermonoloog die Accord op basis van het boek maakte voor theater Cosmic is Maxi Linder zelf aan het woord. Ze blikt terug op haar leven waarvan weinig meer rest dan wat jurkjes boven haar bed en portretten van dierbaren die, omringd door brandende kaarsen, op de vloer staan uitgestald.

Haar gloriejaren, tijdens welke ze iedereen kon krijgen die ze wilde, liggen ver achter haar. Niemand kijkt meer naar haar om, ze leeft slechts voor haar éénenvijftig honden, maar `klein gekregen hebben ze (haar) nooit'. `De koningin van de West', zoals ze voor de oorlog ook wel werd genoemd wegens de overeenkomst tussen haar voornaam en die van de toenmalige Nederlandse koningin, wordt door Helen Kamperveen neergezet als een karaktervolle vrouw die weet wat ze waard is.

De verkrachting die ze op 13-jarige leeftijd ondergaat door een bevriende buurman heeft haar niet gebroken, eerder sterker gemaakt. Voortaan heeft niemand meer zeggenschap over haar, tegen iedereen die haar onwelgevallig is treedt ze keihard en vaak met geweld op. Als prostituee later is ze trots op de `kroonjuwelen' tussen haar benen, ze leveren haar goud geld op waarvan ze jan en alleman onderhoudt.

De herinneringen aan dat verleden borrelen naar boven en als Helen Kamperveen danst met een herenhoedje is het of Maxi Linder opnieuw een klant in haar armen heeft. Regisseur John Leerdam heeft gekozen voor ingeleefd spel en zijn voorstelling is daardoor een sterk en persoonlijk portret geworden. Helen Kamperveen vertelt de anekdoten (waarin veel Surinaams is verwerkt) met zachte stem, maar uit haar houding spreekt superioriteit en een onverzettelijke wil. Dank zij haar vertolking leren we Maxi Linder kennen als iemand die geamuseerd speelt met de zwakheden van anderen, maar voor wie je toch onvoorwaardelijk sympathie koestert.

Voorstelling: De koningin van Paramaribo. De gevallen vrouw bestaat niet door theater Cosmic. Script: Clark Accord; regie: John Leerdam; spel: Helen Kamperveen; vormgeving: Solita Stucken. Gezien: 3/12 Theater Cosmic Amsterdam, aldaar t/m 12/12; Theater Zuidplein Rotterdam: 15/12. Res. (020) 6228858.