De SPD sluit Schröder alsnog in de armen

Eerst begreep de SPD niets meer van haar leider Gerhard Schröder. Maar nu, op het driedaagse partijcongres in Berlijn, heeft zij de Duitse bondskanselier alsnog in de armen gesloten

Erika Zachau, SPD-lid uit Viersen in Noordrijn-Westfalen, weet het nog als de dag van gisteren. Toen bondskanselier Gerhard Schröder (SPD) en de Britse premier Tony Blair de sociaal-democraten in het voorjaar opriepen tot radicale vernieuwing van de welvaartsstaat, begreep de 58-jarige Erika haar partij niet meer. ,,Dat was mijn wereld niet.''

De SPD in Viersen is diep geworteld in de arbeidersklasse, zegt ze. ,,Wat moesten zij zich voorstellen bij kreten als minder staat, meer markt en lagere uitkeringen? Welke richting dreef de SPD op onder leiding van de nieuwe, moderne SPD-voorzitter Gerhard Schröder?''

Intussen heeft Erika Zachau veel meer vertrouwen in de partijleider gekregen. Schröder is de kleine man niet uit het oog verloren, heeft ze de afgelopen maanden gemerkt. De actie van de kanselier voor redding van het zieltogende bouwbedrijf Holzmann vond ze ,,geweldig''. Van haar had Schröder er gisteren nog wel enkele stemmen bij mogen krijgen, toen hij met 86,3 procent tot partijvoorzitter werd herkozen.

Na de smadelijke nederlagen bij de regionale verkiezingen in september is Schröder stad en land afgereisd om de partijleden uit te leggen, dat moderniseren en sociale rechtvaardigheid hand in hand kunnen gaan. Er is een `derde weg' tussen kapitalisme en socialisme, heeft Schröder uitgelegd, een kapitalisme met een menselijk gezicht.

Schröder blijkt met zijn missiewerk niet alleen het vertrouwen te hebben gewonnen van Erika Zachau, ook de overgrote meerderheid van de gedelegeerden staat pontificaal achter de voorzitter. Zijn herverkiezing op het driedaagse partijcongres van de SPD in Berlijn met 86 procent bewijst dat. In april, toen de kanselier de functie van partijleider plotseling in de schoot geworpen kreeg omdat Oskar Lafontaine als voorzitter en minister van Financiën er de brui aan gaf, kreeg Schröder slechts een magere 76 procent. Dat was het op één na slechtste resultaat dat een partijvoorzitter in de SPD ooit had gekregen. Met het vertrek van Lafontaine mocht Schröder van zijn linkse rivaal zijn verlost, de achterban van de SPD hield van de Saarlander en reageerde teleurgesteld.

Schröder heeft begrepen dat hij na de verliezen van enkele belangrijke deelstaatverkiezingen, niet alleen bij de kiezers een betere indruk moet maken. Ook de ziel van het overgrote deel van zijn eigen partijleden moet hij zien te veroveren, willen ze de moed erin houden. Tenslotte staan komend jaar cruciale verkiezingen in Sleeswijk-Holstein en Noordrijn-Westfalen op stapel, waarbij de SPD de neergaande trend moet zien te keren.

SPD-Parteitag stärkt Schröder den Rücken, kopten vandaag de Duitse kranten. ,,De toenadering tot de partij heeft succes gehad'', noteerde zelfs de conservatieve Frankfurter Allgemeine Zeitung.

Schröder deed in zijn openingstoespraak tot de partijgangers zijn uiterste best de ideeën van vernieuwers en traditionalisten te verzoenen. Hij schroomde niet voor het gebruik van een enkele populistische slogan. ,,Duitsland leeft niet van de rente van miljonairs, maar van de prestaties van miljoenen''. En ondernemers kun je beter ontlasten, dan dat ze ,,hun geld naar Liechtenstein of Luxemburg brengen''.

Tegelijkertijd wilde hij zijn profiel van vernieuwer niet prijsgeven en zei hij dat zijn regering consequent zal vasthouden aan het voornemen om de overheidsfinanciën op orde te brengen. Problemen in de maatschappij zijn niet meer door ,,herverdeling van boven naar beneden'' op te lossen. Bij veel problemen kan de maatschappij ,,betere oplossingen bieden'', dan de staat. ,,Modernisering is geen gezwets'', zei Schröder. ,,Zonder modernisering is sociale rechtvaardigheid niet mogelijk.'' Een sterke economie is een voorwaarde voor sociale zekerheid, maakte hij duidelijk. Hervorming van de welvaartsstaat is onontkoombaar, volgens Schröder, die noch van de Neue Mitte, noch van Blair afscheid nam.

,,Schröder wilde met zijn toespraak een brug slaan tussen de traditionalisten en vernieuwers in de partij'', zegt Uwe-Karsten Heye, Schröders persoonlijke adviseur. Hij moest de linkervleugel zien te apaiseren, zonder zijn moderniseringskoers te verloochenen.

,,Daarin is hij geslaagd'', vindt Bettina Schwiering, partijlid uit Bremen. ,,De stemming is uitstekend''. Aanvankelijk was Schwiering ,,erg kwaad'' op haar partij. ,,Wat maakten ze een fouten toen ze net regeerden. Het was een grote holter-polter. Beslissingen werden veel te snel en niet doordacht genomen. Niemand wist meer waar hij aan toe was'', zegt Schwiering en wijst op het debâcle met de extra belasting van `630-mark-jobs'. Voor veel vrouwen en studenten zijn deze deeltijdbanen niet meer aantrekkelijk. Nu heeft ze hoop dat Schröder vasthoudt aan zijn koers. ,,Schröder heeft beloofd meer te willen doen voor kleinere bedrijven, zodat banen worden geschapen. Dat is belangrijk.''

Gerhard Schröder saneert de SPD en de SPD saneert Schröder, vatte Genosse Volker Blumentritt uit Jena de centrale boodschap van het congres bondig samen. ,,Dat moeten Schröder en de partij zien vol te houden.''