Leven en geboren worden in China

In Amsterdam is morgen avantgardistische dans uit China te zien. Het onderwerp is: bevallen. Moeders van de dansers doen op een groot doek verslag over de geboorte van hun kinderen.

Een man uit het publiek stapt op het podium. Hij loopt naar de tafel waar Wen Hui haar voorstelling zojuist is begonnen. Hij grijpt een handvol zonnebloempitten van het tafelblad, kraakt er een paar open tussen zijn tanden en keert kauwend weer terug naar zijn plaats. Niemand is verbaasd.

Danseres en choreografe Wen Hui wil een publiek dat meedoet en meebeweegt met de spelers, alsof het een gezellige ontmoeting is van goede vrienden. Wen nodigt iedereen uit en haar Chinese gasten voelen zich daarbij zeer op hun gemak. Een vrouw, die pontificaal op het podium is gaan zitten, bukt gewoon even wanneer Wen en haar dansers er langs moeten. En iedereen kijkt ongegeneerd in de camera die filmer/documentairemaker Wu Wenguang op hen richt.

,,China is niet de plek voor een afstandelijke consumering van kunst'', zegt de 39-jarige Wen. Haar belangstelling voor het gewone en het alledaagse maakt een verwijdering tussen haar en het publiek zelfs ongepast.

De avantgarde dansinstallatie Shengyu Baogao of Verslag van Bevallen, die Wen met haar groep Living Dance Studio morgen in het Amsterdamse Souterrain Theater op de planken brengt, gaat over het alledaagse van leven en geboren worden. Het is een onderwerp waar de kinderloze Wen lang op heeft gebroed, ,,omdat de bevallingservaringen ongekend intens zijn en iedereen er mee te maken heeft. We zijn immers allemaal geboren.'' Tijdens haar voorstelling zoemt ze in op de persoonlijke belevenissen van vrouwen die kinderen hebben gebaard. De basis voor Wens verslag vormen de moeders van Living Dance Studio; Wen en drie spelers brengen hun eigen moeders in beeld die, gefilmd door Wu Wenguang, op een groot doek ieder hun verhaal doen.

De voorstelling van Living Dance Studio gaat over veel meer dan bevallen alleen. De bijdragen van Wen's levensgezel en filmer Wu, installatiekunstenaar Song Dong, schrijfster Feng Dehua en de andere dansers laten vrouwen zien die baren, pijn hebben, zorgen, zich zorgen maken en nadenken over het bestaan. ,,Het is een vrije associatie en ik hoop dat het publiek er nog meer uithaalt dan dat wat wij erin hebben gestopt'', zegt Wen. Ze wil dat het publiek doordrongen raakt van zijn natuurlijke kwetsbaarheid. Een punt dat zeker in het mammonistische China, waar geld verdienen het besef voor de werkelijkheid verdringt, geen kwaad kan, vindt Wen.

Maar Verslag van Bevallen is geen politiek manifest. Wen, haar spelers en de vrouwen die op het filmdoek verschijnen, praten niet over de een-kind politiek, gedwongen abortussen of de heimelijke geboorte van een tweede kind. Niet omdat Wen daar niet aan wil, maar simpelweg omdat geen van de vrouwen er over is begonnen. Wen kan ook niet betrapt worden op een feministische kijk op het leven. De vrouwen schrobben tafels, strijken de was glad en dragen rubber huishoudhandschoenen. ,,Ik ben nooit van plan geweest een feministische voorstelling te maken'', zegt Wen. ,,Ik put vooral uit de wereld om mij heen en die is niet erg geëmancipeerd.'' Dertig jaar van Maoistische egalisatie heeft geen verschil gemaakt. ,,De Chinese mannen van de jaren tachtig en negentig beschouwen vrouwen weer als het zwakke geslacht en de meeste vrouwen gedragen zich er ook naar.''

Er wordt veel gepraat in Verslag van Bevallen. Wen vraagt haar moeder naar haar geboorte en die antwoordt zonder blikken of blozen dat haar dochter ,,van achter mijn hand'' te voorschijn is gekomen. Danser Wang Yanan is volgens zijn moeder bij de vuilnis gevonden. Danseres Wang Mei is geboren om de plaats van haar overleden broer in te nemen. Wu Wenguang drijft met zijn camera de dansers in een hoek en stelt hen onvoorbereid indringende vragen, over seksuele voorlichting en hun familiesituatie.

De dansers van Wen tuimelen over bedden, en verstoppen zich in dekens. Met de lakens om hun buiken gesnoerd, stoten de dansers onhandig tegen elkaar aan en op een stoel krimpen zij van de pijn. De voorstelling van China's eerste onafhankelijke moderne dansgroep Living Dance Studio is kenmerkend voor de eigenzinnige creativiteit van Wen. Als dochter van een kunstenaarsfamilie begon ze op 14-jarige leeftijd, op het hoogtepunt van de Culturele Revolutie (1966-1976) aan een dansopleiding in haar geboorteprovincie Yunnan. Haar ouders bleken zoals veel kunstenaars in die tijd, politiek `verkeerd' en werden naar het platteland gestuurd om `te leren van de boeren'. Dat was het moment waarop Wen haar eerste solovoorstellingen begon te maken - in het geheim en uit het oog van haar leermeesters, opdat zij niet van bourgeois-gedrag zou kunnen worden beticht. De ideologisch correcte `dans voor etnische minderheden' die Wen tijdens haar opleiding werd opgedrongen, verveelde haar en pas na haar vertrek naar Peking in 1984, kreeg ze meer toegang tot moderne dansvormen.

Een bezoek aan de Verenigde Staten in 1994 veranderde Wens kijk op de ontwikkeling van haar dans voor goed. ,,De onafhankelijke [vrouwelijke] artiesten in de VS bleken het te moeten rooien zonder financiële steun van de staat of het bedrijfsleven. Maar hun werk kregen ze desondanks op de planken'', zegt Wen. ,,Ik heb daar ontdekt dat overal ter wereld de politiek de kunst beheerst, maar dat onafhankelijke dans toch gemaakt wordt.''

Het is geen toeval dat uitgerekend in het rigide China avantgarde kunst een publiek heeft. Hier ontbreekt een traditie in de moderne kunst en de blik van de toeschouwers op dat wat hen wordt voorgeschoteld is nog heel onbevangen. Muziek mag experimenteel zijn, beeldende kunst abstract en dans modern; de zalen zitten altijd vol. ,,China is dé plek om te experimenteren'', zegt Wen.

`Report of Giving Birth, 8 en 9/12 in Amsterdam tijdens de manifestatie 'Chinese Karakters', Tropen Instituut. Daarna optredens Living Dance Studio in Antwerpen (17/12) en Den Haag (19/12).