Doodvonnis uitgestrooid over Grozny

Het Russische leger heeft de achterblijvers in het omsingelde Grozny een ultimatum gesteld. Binnen vijf dagen vertrekken, of sterven. Zieke, bejaarde en arme `keldermensen' wacht vernietiging door de `Helden van Rusland'.

,,Een humanitaire geste'', zo noemen de Russische generaals hun dreigement aan de keldermensen van Grozny. De in dekens gehulde oudjes en zieken, die niet genoeg lichaamskracht of geld hebben om de oorlog te ontlopen, gaan een wisse dood tegemoet als ze niet voor zaterdag de belegerde stad hebben verlaten.

,,U bent omsingeld: alle uitvalswegen zijn geblokkeerd'', staat er in de vlugschriften, die maandag tussen de vliegtuigbommen (Soechoi-straaljagers voerden 25 vluchten uit) boven de ruïnestad neerdaalden. ,,Het Russische opperbevel biedt u een laatste kans.'' De laatste vluchtroute zal vijf dagen open blijven, wie zich dan nog in de stad bevindt zal worden beschouwd als terrorist ,,en door de artillerie en luchtstrijdkrachten worden vernietigd''.

Nee, dit is geen ultimatum. ,,De Russische legerleiding doet er alles aan om burgerdoden te voorkomen'', zo laat het persbureau Interfax een generaal de pamfletten uitleggen. De populaire Russische kranten doen er al even laconiek over, door de waarschuwing te vergelijken met verstoppertje spelen: ,,Wie niet weg is wordt (door het leger) gezien.'' Het ochtendblad Segodnja tekent daar bij aan dat ,,het lot van de achterblijvers niet te benijden is''.

Dat moet een understatement zijn. De 200.000 berooiden die Tsjetsjenië al wel ontvlucht zijn, vertellen dat juist de allerzwaksten - de wezen, de krankzinnigen, de gewonden, de hoogbejaarden - in de holen en nissen van de stad zijn achtergebleven. Taxi's en bussen rijden niet meer, of zijn voor hen onbetaalbaar.

Wie zal ze evacueren? Om hoeveel mensen gaat het? ,,Hooguit een stuk of duizend'', zegt de Russische generaal Valeri Manilov bagatelliserend. De Russische migratiedienst gaat uit van veertigduizend, terwijl de Tsjetsjenen het op tachtigduizend houden. ,,Wat er ook gebeurt, niet een van onze strijders zal zich overgeven'', zegt de woordvoeder van krijgsheer Sjamil Basajev uitdagend. Deze internationaal gezochte terrorist, voor wie het hele Tsjetsjeense volk lijkt te moeten boeten, wordt ertoe in staat geacht de exodus te verbieden.

,,Hij zal vrouwen en kinderen inzetten als levend schild tegen de bombardementen'', vreest de Novije Izevstija. ,,Zij worden de nieuwe gijzelaars van de Tsjetsjeense oorlog.'' De krant voorspelt dat Grozny er rond de eeuwwisseling uit zal zien als ,,Stalingrad na de Tweede Wereldoorlog''. Het dagblad Kommersant voegt daar grimmig aan toe: ,,Grozny bestaat nog zes dagen.'' Een teken aan de wand zijn de plannen van Moskou om de Tsjetsjeense hoofdstad, tijdens de vorige oorlog al tot een smeulende puinhoop gereduceerd, niet te herbouwen maar te verplaatsen naar het minder gehavende Goedermes.

Krijgskundigen zeggen dat Rusland voor een bommentapijt zal kiezen uit angst voor een herhaling van 1994-1996, toen de bestorming van Grozny uitliep op een bloedbad, waaruit het Russische leger zich uiteindelijk als verliezer moest terugtrekken. De huidige campagne, drie maanden terug aangekondigd als de instelling van een ,,een cordon sanitaire'' tegen terroristische uitvallen, krijgt steeds meer het karakter van een nietsontziende wraakoefening.

Nog altijd staan de Russen pal achter hun generaals en hun premier Vladimir Poetin, de architect van de oorlog. Al is er op straat en in de media voor het eerst een zweem van twijfel te bespeuren (,,Als dit maar goed afloopt''), in Moskou heeft niemand de aandrang te protesteren (op twee vastende gelovigen na). Dat is minder dan de vijf dissidenten die in 1968 op het Rode Plein betoogden tegen het neerslaan van de Praagse lente door de Sovjet-troepen.

Het voelt alsof er een collectieve rekening wordt vereffend. President Jeltsin heeft de ondertekenaars van het boven Grozny uitgestrooide doodvonnis - drie generaals die deel uitmaken van het verenigd commando van de anti-Tsjetsjeense operatie - maandag de hoogste nationale onderscheiding toegekend: Held van Rusland. Uit dank, namens het volk, voor de succesvolle omsingeling van Grozny.