`We mogen best trots zijn op deze regering'

De Duitse minister van Defensie Rudolf Scharping had begrip voor de kiezers die zijn partij het afgelopen jaar in de steek lieten. Maar het tij keert, zegt hij.

Rudolf Scharping, minister van Defensie, heeft zich dit jaar nog het somberst uitgelaten over de rood-groene regering in Duitsland. De turbulente start van het kabinet, de onenigheid over de Bundesbank, de hectische zomer waarin traditionalisten en hervormers over de koers van de partij ruzieden. Scharping kon het de kiezers niet kwalijk nemen, dat ze de partij bij de regionale verkiezingen in het najaar afstraften. ,,Heel ernstig'', noemde Scharping de situatie in september.

Maar aan de vooravond van het SPD-partijcongres, dat morgen in Berlijn begint, is Scharping optimistisch. ,,Mijn partij heeft de laatste weken enorme inspanningen verricht om uit de problemen te komen.'' Scharping (52) is behalve minister van Defensie ook vice-voorzitter van de SPD en voorzitter van de programcommissie, die het startschot zal geven voor vernieuwing van het beginselprogramma dat de principes van de linker- en rechtervleugel in de SPD moet verzoenen.

Een tweedeling waarover veel ,,misverstanden'' bestaan, meent Scharping. ,,Hoe kan de sociaal-democratie onder de nieuwe voorwaarden in de wereld principes van vrijheid, rechtvaardigheid en solidariteit verwezenlijken? Op die vraag willen we antwoorden geven.'' Sinds de val van de Berlijnse Muur in 1989 is er meer gebeurd dan soms in een hele eeuw, zegt hij. ,,De antwoorden uit de jaren tachtig zijn niet meer van toepassing in 2010.''

Maar sinds de hereniging heeft Duitsland zichzelf geen impulsen gegeven om te moderniseren. Terwijl omringende landen zoals Nederland en Zweden de verzorgingsstaat hervormden, ging deze ontwikkeling aan de pas verenigde republiek voorbij. ,,De sociaal-democratie moet heldere doelen formuleren en betrouwbaar handelen. Als ons dit lukt, zullen we het vertrouwen van de burgers terugwinnen'', zegt Scharping, die zelf in 1994 een vergeefse gooi naar het kanselierschap deed. ,,En we mogen geen fouten maken'', voegt hij er bedachtzaam aan toe. ,,Als beslissingen te snel worden genomen, te hectisch, en met hevige conflicten, verliest een partij het vertrouwen van de kiezers.'' Dat heeft de SPD pijnlijk ervaren.

De regering is er nog lang niet, toch signaleert Scharping eerste voorzichtige successen ,,waarop we best iets trotser mogen zijn''. Er is de afgelopen maanden een hoop gepresteerd, vindt hij. ,,De ervaringen in Nederland hebben ons geïnspireerd. Kijk eens wat we hebben bereikt.'' De minister somt op: ,,Er worden naar Nederlands model ronde-tafel-gesprekken gevoerd tussen overheid, werkgevers en werknemers over het scheppen van werk. De Bondsdag heeft het omvangrijke bezuinigingsplan van 30 miljard mark goedgekeurd – een besparing van 7 procent per jaar. We hebben de belastingen voor de burgers verlaagd en doen dat vanaf 2001 voor bedrijven. Gezinnen krijgen meer kinderbijslag.''

Dan heeft Scharping het nog niet eens over de daling van loonkosten door vermindering van de pensioenbijdragen, herstel van de volle doorbetaling van loon bij ziekte en het ongedaan maken van de versoepeling van het ontslagrecht. Juist deze laatste twee maatregelen, waarmee de regering zich hevige kritiek van ondernemers op de hals haalde, hebben volgens de minister te maken met sociale rechtvaardigheid. Maar door de vele controverses in de SPD heeft de achterban deze successen nauwelijks waargenomen, stelt Scharping vast.

Daarom vond Scharping de hulpactie van Gerhard Schröder bij het met faillissement bedreigde bouwconcern Philipp Holzmann geslaagd. Nee, het is geen voorbeeld voor de omgang van de rood-groene regering met de economie. Een verdere ruk naar links is niet te verwachten. De rijken hoeven niet bevreesd te zijn. Tot herinvoering van de vermogensbelasting, waar de linkervleugel op hamert, zal het niet komen, heeft Schröder laten weten.

,,De zaak-Holzmann heeft duidelijk gemaakt, dat de kanselier vecht om banen overeind te houden'', zegt Scharping. ,,Er mag kritiek zijn op de manier waarop dit gebeurt, de hoofdzaak is dat hij succes had.'' Werk en economische groei horen bij elkaar, vindt de minister. ,,Kijk naar Nederland''. ,,Een sociaal-democratische regering in Duitsland had men tot veel in staat geacht, maar niet tot twee dingen: dat ze met belastingverlaging en bezuinigingen een omgeving schept met betere economische vooruitzichten én dat ze in staat zou zijn het Kosovo-conflict aan te pakken.''

De grotere militaire rol van Duitsland bij vredesmissies dwingt de minister evenwel tot een spagaat. Internationale verplichtingen vereisen versterking van de Duitse defensie, maar de bezuinigen laten nauwelijks speelruimte toe. Vorige week kritiseerde Scharpings Amerikaanse collega William Cohen in Hamburg de bezuinigingsdrift van de Duitsers. Het grootste land in Europa besteedt geen 2 procent meer, maar slechts 1,5 procent van zijn bruto binnenlands product aan defensie (47,05 miljard mark), terwijl het leger dringend aan modernisering van het materieel toe is. Als Duitsland niet investeert in de nieuwste technologieën kan het de inzet van de alliantie schaden, waarschuwde Cohen. Scharping zelf klaagt al langer over de gebrekkige capaciteit voor het luchttransport. Zijn hevige verzet tegen de voorgenomen besparingen voor het komende jaar heeft ertoe geleid dat de investeringen in 2000 nog stabiel blijven. Maar feitelijk heeft Scharping meer geld nodig om het noodzakelijke materieel te kunnen aanschaffen. De minister komt momenteel 20 miljard mark tekort om te kunnen investeren in de aanschaf van een transportvliegtuig, vernieuwing van communicatiesystemen en verkenningssatellieten.

Cohen was nog niet vertrokken of Scharping liet weten, dat een ingrijpende hervorming van het leger onontkoombaar is, wil Duitsland aan zijn internationale verplichtingen kunnen blijven voldoen. ,,Uitsluitend een kleiner beroepsleger willen we niet hebben'', zegt Scharping, een suggestie waarop zijn Nederlandse collega Frank de Grave onlangs had aangedrongen. ,,Een beroepsleger is duur. Bovendien vinden wij de dienstplicht zinvol voor de integratie van de maatschappij in het leger. We hebben goede ervaringen met een gemengd systeem.''

Maar het huidige leger van 320.000 soldaten is te groot voor het budget dat de minister heeft. Over een verkleining van de Bundeswehr hult Scharping zich vooralsnog in stilzwijgen. In mei zal een speciale commissie onder leiding van oud-president Richard von Weizsäcker concrete voorstellen doen voor een legerhervorming. ,,Er wordt veel gepraat over de omvang van het leger, het zou meer over de kwaliteit moeten gaan'', meent Scharping. ,,Cruciaal is dat we ons geld zo zuinig mogelijk inzetten'', want extra geld zit er het komend jaar niet in, heeft de kanselier laten weten.

Schröder wil consequent vasthouden aan consolidatie van de overheidsuitgaven. Heldere doelen, gemeenschappelijk optreden en betrouwbaar handelen, is het nieuwe credo van de kanselier. Alleen zo is het vertrouwen van de kiezers terug te winnen, weet ook minister Scharping.

En als de SPD de golf van nederlagen in Sleeswijk-Holstein en Noordrijn-Westfalen niet kan keren? ,,We zullen winnen'', verzekert Scharping.