Rusland dreigt ten onder te gaan

Als Rusland zijn militaire actie in Tsjetsjenië niet snel beëindigt, zal het zelf de afgrond worden ingesleurd, meent Grigori Javlinski.

Tsjetsjenië is op dit moment het meest gecompliceerde probleem van Rusland. In de eerste plaats omdat de kwestie waarom het gaat levensbedreigend is voor honderdduizenden onschuldige Tsjetsjeense vrouwen, bejaarden en kinderen, die niets anders willen dan wonen en werken op hun eigen land. En in de tweede plaats omdat er in Tsjetsjenië wel degelijk omvangrijke, criminele paramilitaire groeperingen bestaan, agressief en goed bewapend, met evidente steun vanuit het buitenland. Bovendien bieden zij op de wereldmarkt een nieuwe `dienst' aan: oorlog op bestelling, tegen wie dan ook, in ruil voor geld.

Door de gebeurtenissen in Dagestan raakten deze ontwikkelingen in een acute fase van openlijke dreiging. Het Russische leger greep volstrekt terecht in en verrichtte zijn taak. Het rukte op tot op de noordoever van de Terek, van waaruit het de situatie onder controle kon brengen. Nog belangrijker is dat het leger er voor het eerst sinds vijf jaar in slaagde de condities te scheppen voor concrete grensbewaking langs de grenzen van de provincies Stavropol, Ingoesjetië en Dagestan.

Ruslands voornaamste doel is de veiligheid van zijn burgers te garanderen. Het leger heeft dan ook, na de genoemde posities te hebben ingenomen, de agressor uit Dagestan te hebben verjaagd en de steun van de plaatselijke bevolking te hebben verworven, uitstekende uitgangsvoorwaarden geschapen voor het begin van het politieke proces in Tsjetsjenië.

Reglementair had vanaf dat ogenblik het initiatief bij 's lands politieke leiders moeten liggen. Maar die bleken er niet te zijn, noch in het Kremlin noch in het Witte Huis – de zetel van de Russische regering. Na enig wachten gingen de generaals verder, met de waarschuwing aan de politici hen niet te beletten `het werk af te maken'.

Dit standpunt van de generaals bezit een eigen militaire logica, en van hun standpunt uit gezien hebben ze dan ook gelijk. Politiek is echter iets geheel anders. De Amerikaanse president Truman ontsloeg zonder aarzelen generaal MacArthur toen die tijdens de Koreaanse oorlog voorstelde China te bombarderen teneinde ,,het geboekte succes te benutten en de juiste condities voor de eindoverwinning te scheppen''. Amerikaanse generaals hebben tijdens de Cuba-crisis keer op keer geprobeerd hun president ertoe over te halen Cuba te bombarderen, en werden van hun functie ontheven. Kort geleden is generaal Schwarzkopf nog uit de dienst ontslagen omdat hij na Operatie Desert Storm bleef hameren op de noodzaak van een grondoffensief tegen Bagdad. Generaals doen altijd zulke voorstellen.

Ik twijfel er niet aan dat de Russische legerleiding in de eerste plaats handelt uit patriottistische motieven, maar het doel dat de generaals `de eindoverwinning in Tsjetsjenië' noemen is een totale illusie en daardoor funest voor Rusland. Het zal Rusland naar een morele en geopolitieke catastrofe voeren, de laatste en mogelijk onherstelbare Russische calamiteit van de twintigste eeuw, en niet bijdragen aan de gezondmaking van staat en leger.

Door de zware bombardementen en door de menselijke waardigheid van de vluchtelingen te schenden, zorgen de Russische militairen dat hoe langer hoe meer mensen de wapens tegen hen opnemen. De Russische generaals zien blijkbaar niet in dat hun handelwijze uiteindelijk zal leiden tot de beschuldiging van genocide op een etnische groep Russen. Rusland zal dat niet overleven, daartoe zal het eenvoudig niet in staat zijn, en daarmee zal het zijn definitieve nederlaag lijden. Rusland moet deze zelfmoordactie afbreken.

Oorlog en het lot van Rusland zijn veel te serieuze aangelegenheden om over te laten aan de logica van militairen, die bovendien is gekleurd door persoonlijke blamage en wraakzucht. Het militaire opperbevel mag geen politieke doelen formuleren en politieke besluiten nemen. Dat is in Rusland ook nooit gebeurd. Maar thans lijkt het werkelijkheid te worden en dat is het kwalijkste resultaat van de tien jaar van Jeltsins presidentschap.

Wat is hieraan te doen?

Allereerst moet de noodtoestand worden uitgeroepen in de gebieden die grenzen aan Tsjetsjenië, waaronder een deel van de provincie Stavropol. Verder moeten er vijandelijksheidszones worden vastgesteld. De zware bombardementen op Tsjetsjenië moeten worden stopgezet en het grondoffensief moet worden opgeschort. Ten slotte moet Moskou besprekingen beginnen met Aslan Maschadov, de wettige president van Tsjetsjenië, en hem zes voorwaarden stellen:

– vrijlating van alle gegijzelden en het stopzetten van alle ontvoeringen en van de slavenhandel;

– vorming van de eerste beginselen van een burgerlijke rechtsstaat;

– uitlevering aan de Russische autoriteiten van terroristen die door Interpol worden gezocht of uitwijzing van degenen die van terrorisme worden beschuldigd;

– ontwapening van alle niet-gouvernementele gewapende groeperingen in Tsjetsjenië;

– opheffing van alle paramilitaire terreurgroepen;

– weigering om personen beschuldigd van internationaal terrorisme in Tsjetsjenië toe te laten.

Wil Maschadov niet op genoemde voorwaarden komen onderhandelen, dan zouden vluchtelingen 30 dagen in staat moeten worden gesteld Tsjetsjenië te verlaten. Daarna zullen de federale troepen alle genoemde voorwaarden zelfstandig vervullen.

Het spreekt vanzelf dat de federale regering alle nodige maatregelen moet treffen om de veiligheid van vluchtelingen te garanderen, te zorgen voor materiële en medische voorzieningen en voor de onbelemmerde toegang tot de vluchtelingen van internationale humanitaire organisaties. Dit alles is nodig om mensenlevens te redden en Rusland niet in een situatie te brengen waaruit geen weg terug meer is. Zes maanden geleden heeft Rusland de NAVO in Joegoslavië uit een soortgelijke impasse gered.

Grigori Javlinski is lid van het Russische parlement en plaatsvervangend leider van de politieke partij Jabloko.

© RIA Novosti