Mozambique viert feest van de verkiezingen

In Mozambique hadden dit weekeinde voor de tweede maal in de geschiedenis vrije verkiezingen plaats. Het eens door burgeroorlog verscheurde land lijkt een vreedzame weg te hebben gevonden voor het bedrijven van politiek.

De roze inkt die kiezers op hun rechterwijsvinger krijgen aangebracht, komt Lucilla Nhamussua handig uit. De hele dag al heeft ze in het stembureau aan de Avenida Vladimir Lenine kiezers voorzien van kieslijsten en vingers in de inktpot geduwd. Nu, aan het eind van de middag, neem Lucilla tijd voor zichzelf: al haar vingernagels verft ze met wat er over is van de inkt. ,,Gratis nagellak'', grinnikt ze.

Zelfs George, die een zwervend bestaan leidt en buiten zijn hand ophoudt voor een aalmoes, heeft zijn stem uitgebracht. ,,Op de president'', fluistert hij.

Die president, Joaquim Chissano, was er zaterdag van overtuigd dat zijn voormalig marxistische FRELIMO net als in 1994 de verkiezingen zou winnen en hijzelf zal aanblijven als president. Maar zo gemakkelijk zal hem dat niet afgaan. De belangrijkste oppositiepartij, RENAMO, onder leiding van Afonso Dhlakama, is een factor van betekenis, die bij de vorige verkiezingen FRELIMO op de voet volgde. In het parlement bezet RENAMO nu 112 zetels, tegen FRELIMO 129. Ook Dhlakama straalde zaterdag groot zelfvertrouwen uit toen hij zijn stem uitbracht. ,,Wij gaan de presidents- èn de parlementsverkiezingen winnen'', zei hij. Renamo heeft vooral veel aanhang op het platteland, waar 65 procent van de bevolking woont. De eerste uitslagen worden morgen verwacht.

Internationale waarnemers hebben melding gemaakt van een ordelijk verloop van de verkiezingen, die door hen naar alle waarschijnlijkheid tot `vrij en eerlijk' zullen worden verklaard. Maar RENAMO hield vanmorgen een voorbehoud. Op een aantal plaatsen zouden stembussen zijn geopend zonder toezicht. De onafhankelijke kiescommissie erkende dat enkele afgelegen stemlokalen dicht waren gebleven, ondanks assistentie uit het buurland Zuid-Afrika. De Zuid-Afrikaanse luchtmacht zette helikopters in om stembiljetten en bussen te transporteren, maar kon wegens gebrek aan brandstof niet alle regio's bedienen.

In het land waar nog niet zo lang geleden de macht uit de loop van een geweer kwam, lijken politici van regering en oppositie zich nu te hebben neergelegd bij democratische spelregels. De hoofdstad Maputo is nog altijd een stad van paupers, open riolen en vervallen flatgebouwen, maar er heerst een nieuw zelfvertrouwen onder de mensen dat het wel goed met hen zal komen.

Mozambique – 17 miljoen inwoners – behoort met een gemiddeld inkomen van ongeveer 100 dollar per hoofd van de bevolking per jaar nog tot de groep van zeer arme landen, maar de economische groei is groot: meer dan 10 procent. Vooral de toeristenindustrie aan de subtropische stranden van de Indische Oceaan maakt een grote opmars door.

Het land moest begin jaren negentig in feite weer vanaf nul beginnen. Tussen 1976 en 1992 verloren 600.000 Mozambikanen het leven in een verwoestende, bijzonder wrede burgeroorlog. Twee miljoen mensen werden op de vlucht gedreven. Terwijl de marxistische FRELIMO-regering van Samora Machel met harde hand het meest rigide sovjet-systeem invoerde zaaide RENAMO, een reactionaire, door de Zuid-Afrikaanse apartheidsregering gesteunde rebellenbeweging, dood en verderf. Oren en lippen van regeringsaanhangers werden afgesneden. Maar alles uit die tijd lijkt voor de Mozambikanen vergeven en vergeten. Machel is dood, de apartheid en het socialisme verdwenen. FRELIMO en RENAMO accepteren elkaar nu als politieke partijen.

,,De vraag is wat er zal gebeuren als RENAMO inderdaad wint'', aldus een Westerse diplomaat. ,,Stel Chissano wordt verslagen en moet het presidentschap aan Dhlakama overlaten, wat dan?'' Een dergelijke situatie heeft zich in Zuidelijk Afrika nog niet voorgedaan: nergens had een democratische machtswisseling zonder slag of stoot plaats. Maar wat voor Mozambique pleit is dat RENAMO zich in 1994 neerlegde bij de verkiezingsnederlaag en dat was op zich al uniek. In Angola, dat een vergelijkbare geschiedenis heeft als Mozambique – in beide ex-Portugese koloniën ontbrandde na de onafhankelijkheid van 1975 een burgeroorlog – liepen de verkiezingen van 1992 op een drama uit omdat de rebellenbeweging UNITA verloor en dat niet wenste te accepteren. In Angola gaat de oorlog door, in Mozambique is het vrede, met goede vooruitzichten op bestendiging.

,,Mozambique is Afrika, maar dan anders'', schreef de zondagskrant Domingo gisteren in een triomfantelijk commentaar onder de noemer `Zo zijn we!' De krant spreekt over ,,het feest der verkiezingen, een feest van de multiculturele samenleving.''