Het oergevoel van vuurtje stoken

De keuken is de centrale plek in het moderne huishouden. Hij is ruim bemeten, evenals het kooktoestel dat tegenwoordig soelaas biedt aan menig gestresste carrièremaker. Koken is 'even terug naar je eigen ik'. En dat kan eigenlijk alleen maar op ouderwets gas.

Vader snijdt al lang niet meer het vlees op zondag. Hij bakt, proeft geconcentreerd, mist een 'nootachtig element in het smakenpalet', hakt wat geroosterde amandelen, schuift de pannen met elan over het vuur en snijdt pas dán het vlees.

Het geheim van neerlands grootste hobby wordt door iedere braadadept anders beschreven. Koken is 'quality time'. 'Koken is een manier om tegen je vrienden en familie te zeggen: ik hou van jullie.' 'Koken is een meditatief moment. Koken is even helemaal terug naar je eigen ik.' Koken is, dat moge duidelijk zijn, helemaal 'in'.

De fabrikanten van kooktoestellen juichen de rentree van het eigenhandig kokkerellen uiteraard toe. Zagen ze enkele jaren geleden de welvarende massa elk weekend naar het restaurant gaan, tegenwoordig blijft men thuis. Status schuilt niet meer in de creditcard op het schaaltje van de ober, maar in het aantal pitten dat de moderne mens thuis tot zijn beschikking heeft. Tel deze, ken dubbele punten toe voor extra's als een wokbrander, een warmteplaat of een visbrander (een langwerpige pit die vis over de gehele lengte roostert) en u heeft een betrouwbare indicatie van de welvaart van uw vrienden.

De keuken is terug bij zijn oorspronkelijke, centrale functie in huis. Het is weer de plek waar het gezin zich verzamelt, waar de dag samen wordt besproken en waar al pratend nog lang wordt nagetafeld.

Niet alleen de functie van de keuken, ook de kookapparatuur past in deze trend van nostalgie. Koken op het ouderwetse gas is de meest geliefde manier: 84 procent van de Nederlandse huishoudens gebruikt deze energiebron.

"Die vlammen onder de pan geven een oergevoel", zegt Willem Worries, een Rijswijkse vader van drie kinderen en fervent amateur-kok. "Het is vuurtje stoken en dat is toch wat alle mannen willen. Daarna braad je het vlees en voed je jekroost. Dat is wat ik noem: het gezinsleven ten top." Het valt te betwijfelen of gaskoken bij alle gebruikers associaties oproept met langvervlogen oertijden, maar dat deze methode niet zal verdwijnen, staat volgens Hubert de Haan, marketing manager bij Siemens, vast.

Hij constateert een zeker kookconservatisme in bakkend en bradend Nederland: "Mensen houden vast aan de methode waar ze jaren geleden voor hebben gekozen, en stappen nauwelijks over. Gaskoken is altijd het grootste segment gebleven. De andere methoden, nieuwe snufjes en zelfs de magnetron, hebben het uiteindelijk niet gewonnen van het degelijke gaskookstel." Dat blijkt ook uit de verkoopcijfers. Tot en met augustus werden in Nederland dit jaar 120.991 kooktoestellen verkocht, zo meldt GfK Marketing Services. Deze organisatie houdt verkoopcijfers bij van alle verkooppunten van keukenapparatuur, behalve doe-het-zelf-zaken. Gaskookplaten en -fornuizen maken met 78.119 bijna 65 procent van de totale verkoop uit. Inductie volgt op afstand met 11.264 verkochte toestellen (zo'n 22 procent) en pas veel later volgen elektrische fornuizen (2.793 toestellen) en nieuwe, matig populaire snufjes als onder andere koken met behulp van halogeen (4 verkochte apparaten).

Dat steeds meer projectontwikkelaars in nieuwbouwwoningen een gasleiding naar de keuken achterwege laten en louter elektrisch koken mogelijk maken, verbaast de marketing manager van Siemens. De Haan: "Ik denk dat die trend niet doorzet. Elektrisch koken is toch iets aparts en vergt oefening. Dat elektrisch koken beter zou zijn voor het milieu, zal voor de meeste mensen niet doorslaggevend zijn."

In nieuwbouwprojecten waar elektrisch koken standaard is, worden hier en daar al campinggastoestellen op de balkonnetjes en in de bijkeukens gesignaleerd. Verstokte gaskokers zijn niet voor een gat te vangen, zo blijkt ook in de ecologische woongemeenschap De Waterspin in Den Haag. De circa veertig woningen hebben elk ieder een elektrisch kooktoestel in de keuken. Een aantal bewoners protesteerde en verzocht de projectontwikkelaar dan ten minste een gasfornuis in de gezamenlijke wasruimte te plaatsen. Of die er daadwerkelijk komt, is nog onzeker.

"Het gaat wel wat ver", zegt Waterspinbewoner Frans Spiering. "Als je per se op gas wilt koken, sta je straks in de rij naast de wasmachine te wachten tot het fornuis beschikbaar is. Dan lopen een aantal bewoners met hun pannetjes heen en weer van de wasruimte naar hun woning, terwijl we toch allemaal een mooie keuken tot onze beschikking hebben. Maar sommige mensen hebben dat er echt voor over."

De populariteit van gaskoken is te danken aan conservatisme en onwennigheid met andere methoden, maar ook zeker aan de 'retrotrend' die tegen het einde van deze eeuw de kop op steekt. 'Oerman' Worries noemde het het verlangen naar vuurtje stoken, verkopers van gasfornuizen noemen het in diverse bewoordingen 'zoeken naar geborgenheid'.

Klanten willen kennelijk terug naar oma's keuken. Naar forse, gietijzeren gasfornuizen en spruitjeslucht. Terug naar een tijd zonder fax, e-mail en mobiele telefoon, zonder gemiste promotiekansen op het werk en zonder RSI en aandelen.

"Koken op gas is vorotzetting van de onbezorgde kindertijd", weet Hans Karelse, zelfstandig keukenarchitect, te melden. "Mijn klanten willen enorme gasfornuizen en laten er desnoods de keuken voor verbouwen. Het gasfornuis moet zwaar en degelijk zijn. Met een ouderwetse uitstraling, maar wel met veel branders en niet één, maar twee ovens."

Experimenten met bijvoorbeeld inductieplaten, die verwerkt zijn in 'ouderwetse' fornuizen, zijn echter geen succes, vervolgt Karelse. "De klant wil alles of niets, hij wil authenticiteit en dus gas. Als je een mooie ouderwetse Aga hebt staan, kun je onmogelijk aankomen met een ingebouwde elektrische kookplaat. Dat is zoiets als een lieve oude oma met een tepelpiercing. Dat kán gewoon niet."

En dus klampen de talloze discipelen van televisiekoks als Braakhekke en Spijkers zich vast aan de grootmoeder onder de kooktoestellen. Of zoals een verkoper in een keukenspeciaalzaak het zegt: "Je hebt feitelijk twee soorten mensen op deze aarde. Gaskokers, en mensen die spijt hebben dat ze zijn overgestapt op elektrisch."