Fascinerende reis door het `geheugentheater'

,,In dit huis zijn alle stemmen bewaard gebleven'', zegt de stem. ,,De mensen zijn al dood. Lang geleden stonden ze op het podium. Het geluid is bewaard, het komt ons uit de muren tegemoet.'' Op zijn tocht door de gangen en vertrekken van het Theatermuseum in Amsterdam wordt de bezoeker voortdurend uit onverwachte hoeken toegesproken via verborgen luidsprekers. De onzichtbare sprekers voeren de bezoeker mee naar het verleden, op reis door het `geheugentheater'.

Het zou een toepasselijke naam kunnen zijn voor het Theater Instituut Nederland, waarvan het Theatermuseum onderdeel uit maakt, omdat hier de herinneringen aan voorbije voorstellingen, aan de makers en uitvoerenden zorgvuldig zijn vastgelegd en opgeslagen. Bewaard gebleven kostuums en requisieten, foto's, affiches en videobanden – de hele collectie van het Theater Instituut is een poging de vluchtigheid van het theater te logenstraffen. En nu is daar onder de titel Een huis vol stemmen nog een tentoonstelling/voorstelling aan toegevoegd, naar een idee van componist Thijs van der Poll, beeldend kunstenaar Jeroen Kee en schrijver J. Bernlef.

De bezoeker die met een koptelefoon argeloos aan de route begint en een met materiaal uit het theaterarchief samengestelde tocht door het verleden verwacht, ontdekt al gauw tot zijn verrassing zelf de hoofdrol te spelen in een voorstelling waarvan hij het verloop en de tekst niet kent. Het is een prikkelende zoektocht naar wat de kern van iemands identiteit uitmaakt (,,zijn of niet zijn'') en naar de werking van het geheugen. De reële tijd bestaat hier niet, illusie en werkelijkheid nemen een loopje met elkaar en voor je het weet vraag je je af of in de laadjes in dit huis niet ook jouw verleden ligt opgeborgen. Hier wordt immers alles bewaard, voetstappen zijn tot hout gestolde afdrukken in de vloer, alles is geregistreerd en ook jouw aanwezigheid blijft niet onopgemerkt.

De gids in de oorfoon loodst je via marmeren gangen met aan- en uitfloepende lampjes van kamer naar kamer waar acteur Jim van der Woude op monitors optreedt als virtuele suppoost. Dwalend langs installaties en door decors van Jeroen Kee verander je onwillekeurig in een acteur (,,Je opkomst is nu. Je eerste zin... Ik kan niet verder zonder je. Ze lachen je uit! Het publiek loopt weg!''). Wat te doen? Machteloos wacht je op de verlossende aanwijzing `volg het licht' en warempel: vanuit een donkere sleuf beland je in een vertrek met een vloer als een houten golvenzee. Na ruim een kwartier eindigt hier de tocht nadat je de verzekering hebt gekregen opgenomen te zijn in het geheugentheater.

En huis vol stemmen is gericht tegen ,,het grote vergeten dat de hele dag doorgaat'', een thema dat Bernlef eerder verwerkte in zijn roman Hersenschimmen en nu vorm heeft gegeven in een fascinerend hoorspel waarin muziek een grote rol speelt. De goeddeels nieuwe tekst is ingeproken door acteurs van nu, onder wie Gijs Scholten van Aschat, Pierre Bokma, Ariane Schluter, Peter Blok en Annet Malherbe. Ze vertellen verhalen, stellen vragen, geven instructies en spreken de bezoeker vermanend toe. Ze sissen en fluisteren, ze zaaien verwarring en lokken je aldoende binnen in het labyrint van de herinneringen – de werkelijke en de gedroomde.

Tentoonstelling/voorstelling: Een huis vol stemmen door Orkater en het Theatermuseum. Theatermuseum Amsterdam. Di t/m zo. Tot 5/9 2001. Inl. (020) 551 33 00.