De rode vorstin

De tsarina, zo werd Nilde Iotti genoemd. Of ook wel: de rode koningin. Het waren bijnamen zonder polemische ondertoon, uitgesproken met veel respect. Want Nilde Iotti, vrijdagnacht op 79-jarige leeftijd overleden, was de grand old lady van de Italiaanse politiek.

Iotti was de eerste vrouw die een hoge institutionele rol bekleedde. Dat was het voorzitterschap van de Kamer van Afgevaardigden, een functie die zij van 1979 tot 1992 streng, correct en met grote onpartijdigheid heeft vervuld. Zij was ook het enige parlementslid dat sinds de Tweede Wereldoorlog bij alle verkiezingen is herkozen.

Iotti is beroemd geworden als de minnares van de communistische leider Palmiro Togliatti, al is haar politieke carrière pas echt van de grond gekomen na diens dood. De verhouding tussen Iotti en Togliatti, die 27 jaar ouder was, is een beroemde liefdesgeschiedenis uit de Italiaanse politiek. De twee ontmoetten elkaar voor het eerst in 1946, in een lift van het Kamergebouw. Hij was de befaamde leider van de Italiaanse communisten, bijgenaamd Il Migliore (de beste), zij de dochter van een spoorwegarbeider uit Reggio Emilia, afgestudeerd aan de katholieke Cattolica-Universiteit van Milaan.

De partij heeft zich lang tegen hun verhouding verzet. Togliatti was getrouwd en bij de aanslag op hem in 1948 liet de partij alleen zijn wettige echtgenote toe in het ziekenhuis, hoewel Iotti bij Togliatti was toen er op hem werd beschoten. Togliatti wilde met Iotti gaan samenwonen, maar zijn partij wilde hem lang geen nieuwe woning toewijzen - de twee hebben maanden gebivakkeerd in twee kamers in het partijkantoor. Communistische bestuurders klaagden dat Iotti teveel invloed had op Togliatt. Hoewel haar politieke ideeën in brede kring werden gewaardeerd, werd ze pas in 1956 toegelaten tot het Centraal Comité van de partij en in 1962 tot de eigenlijke partijleiding.

Na Togliatti's dood in 1964 werd Iotti onbevangener beoordeeld op wie ze zelf was en begon haar politieke carrière echt. In de commentaren op haar dood van links en rechts overweegt het respect voor haar persoonlijke integriteit, haar verdediging van democratische regels en van mensenrechten, en het voorbeeld dat zij is geweest voor vrouwen met politieke ambities. Zij zou vanmiddag worden begraven naast Togliatti, op het kerkhof Verano in Rome.