VOORSPELBAAR GRIEPVIRUS IS STEUN BIJ VACCINBEREIDING

Amerikaanse evolutiebiologen hebben een methode gevonden om te voorspellen welke varianten van het griepvirus in de naaste toekomst zullen ontstaan. Daar zullen degenen die elke november een griepprik halen, profijt van hebben, want het wordt daardoor makkelijker om tijdig een effectief griepvaccin te produceren.

Bejaarden en mensen met een kwetsbare gezondheid krijgen steeds een nieuwe griepprik, omdat er elk jaar een andere variant van het virus `heerst' en oudere vaccins daar geen beschermen tegen bieden. De virus-varianten verschillen in de structuur van de manteleiwitten waarmee ze aan de buitenkant zijn bekleed. Door die structuur te veranderen onttrekken zij zich tijdelijk aan de greep van het immuunsysteem. Het griepvirus evolueert snel. Jaarlijks ontstaan er honderden varianten, waarvan er zich meestal maar één weet te handhaven. Andere vallen af doordat ze in wezen `oud' zijn – er is al immuniteit tegen – of doordat ze niet virulent (genoeg) zijn. De stamboom van het virus bestaat zodoende uit een stam met hier en daar een kort twijgje, een variant die het langer dan één griepseizoen heeft uitgehouden.

Het evolutionaire succes wordt deels bepaald door het manteleiwit hemagglutinine (HA). De onderzoekers ontdekten dat een deel van dit eiwit, een groepje van 18 aminozuren, hierbij de hoofdrol speelt. Het virus kan elk van die 18 aminozuren vervangen door het DNA hiervoor snel te veranderen. Het blijkt dat de kans op evolutionair succes groter is, naarmate een variant hierin sterker verschilt van zijn voorouder (Science, 3 dec). Dat betekent dat het mogelijk moet zijn om te voorspellen welke van de huidige varianten volgend jaar dominant is.

Proef op de som was een gesimuleerde voorspelling achteraf van heersende varianten. Met hun model slaagden de onderzoekers erin om voor negen van de elf laatste griepseizoenen accuraat aan te geven welke van de, vaak meer dan honderd, varianten die tegelijkertijd kunnen voorkomen, een seizoen later dominant wordt. De auteurs suggereren dat de score beter kan door bijvoorbeeld varianten die eerder uitstierven, bijvoorbeeld omdat ze niet virulent genoeg waren, op voorhand uit te sluiten. Ze benadrukken echter dat de voorspelling moeilijk waterdicht te maken is. Niet-dominante varianten kunnen toch soms jaren naast de dominante bestaan, terwijl het ook is voorgekomen dat de meeste ziektegevallen werden veroorzaakt door een variant die geen grote rol in de evolutie van het virus zou spelen. In combinatie met de thans gangbare epidemiologische methoden om de griep van volgend jaar te voorspellen lijkt de nieuwe methode echter goed bruikbaar.