Saaiste Oud en Nieuw aller tijden

Vijf jaar geleden vroeg NRC Handelsblad de lezers een project of object te bedenken dat het jaar 2000 op gepaste wijze markeert. Een winnaar was er niet. Hoe zit het met de plannenmakers van toen?

De millenniumscheurkalender van Kees Paling is er gekomen. Op elke dag, van 1 januari tot 31 december 1999, staat een krantenbericht uit 1899. Een apart deel is ingeruimd voor een overzicht van alle feesten en partijen die het `jaar der jaren' in moesten luiden. Inmiddels is het een overzicht van de feesten die niet doorgaan. Een lijst van afgelastingen en afzeggingen.

De kalender was een van de 380 inzendingen voor de `Prijsvraag 2000', die NRC Handelsblad op 31 december 1994 uitschreef. Vraag aan de lezers: bedenk een project of object dat het jaar 2000 op gepaste wijze zal markeren. Plannen voor een klassiek wereldconcert stroomden binnen, voor een televisieprogramma van 24 uur dat het aanbreken van het nieuwe millennium in alle tijdszones registreert. Een obelisk van laserstralen moest op het Amsterdamse Museumplein verrijzen, een berg in de polder bij Almere, 2.000 palen langs de Afsluitdijk.

Het prijzengeld, tweeduizend gulden, werd verdeeld onder vijf eervolle vermeldingen. Een winnaar was er niet. Het briljante idee waarop was gehoopt, zat er volgens de jury niet bij. Nu vijf jaar later, en nog 27 dagen te gaan tot het feest der feesten, lijkt die uitslag een voorbode van een voor sommigen bittere conclusie. Deze Oud en Nieuw wordt het saaiste aller tijden. De Nipo-enquête in opdracht van deze krant bevestigt wat iedereen eigenlijk al wist: Nederland blijft thuis.

Hoe zit het met de plannenmakers van toen? De gemeente Tilburg kreeg een eervolle vermelding voor het plan `Tijdsbeeld Tilburg'. Vijf ambtenaren, speciaal vrijgemaakt om het plan te bedenken, schreven: ,,Op 1 januari 2000 zetten we alle Tilburgers op de foto, waardoor een uniek tijdsbeeld ontstaat.' Helaas, zegt een woordvoerder van de gemeente nu, het gaat niet door. Ze zijn het, heel eerlijk gezegd, gewoon een beetje vergeten. Organiseer een mega-event in het Ajax-stadion, stelde een bedrijf uit Oegstgeest voor. De Arena kwam er, de mega-event niet. Drie jaar geleden snoefde het Arena-bestuur nog dat er wel 89 belangstellenden waren om het stadion oudejaarsnacht te huren. De organisator die Marco Borsato overhaalde op te treden voor 50.000 mensen, die allemaal 500 gulden moesten betalen voor hun kaartje, troefde zijn concurrenten af. Maar Borsato zit op 31 december thuis, en de deuren van de Arena blijven dicht.

Het Terugtikhorloge, een idee van het bureau Third Millennium Challenge, kwam er wel. Het werd zelfs een grandioos succes. Van het horloge dat de seconden tot het millennium aftelt werden er 450.000 verkocht, van de terugtikklok 250.000 . ,,En als je alle kopieën meetelt, zijn het er zeker een miljoen', zegt Wim Laverman, toenmalig directeur en bedenker. Het bedrijf is begin dit jaar opgeheven, de honderden andere plannen zijn in de la blijven liggen.

Laverman: ,,We zijn te vroeg begonnen, we hebben te lang toegeleefd naar het grote hoogtepunt. En toen het dichterbij kwam was de spanning er af. Wie wil er nou op een feest zijn, met duizenden mensen die je niet kent. Het millennium leeft niet meer.' Zelf wilde Laverman op oudejaarsnacht in Greenwich zijn, ,,de symbolische plek voor het begrip tijd'. Maar de tickets heeft hij nog steeds niet besteld.

De 24 uur durende marathon televisie-uitzending komt er ook. Maar Michael Mantz, die toen het plan instuurde en zelfs bij de notaris deponeerde, heeft er niets meer mee te maken. ,,Vanaf 1989 ben ik ermee bezig geweest. Bij Endemol langs, Ivo Niehe, de BBC. Iedereen vond het fantastisch, maar niemand wilde meedoen', zegt Mantz. De uitzending wordt nu door de nationale omroepen van 60 landen verzorgd. ,,Geen internationale samenwerking, geen centrale presentatie, geen fondsenwerving om een wereldmonument te laten bouwen.' Mantz gaat naar zijn moeder in Hilversum. ,,Dan ga ik tussen de grote studio's naar de televisie kijken. En mediteren over waarom alles is mislukt.'

Cultuursocioloog Kees Paling, die van de kalender, vergelijkt in zijn boek `Het fin de siècle als uitdaging' de komende millenniumwisseling met de vorige. ,,Alleen geletterden konden zich bij die gebeurtenis iets voorstellen, de gewone man vond de wisseling der seizoenen veel belangrijker.' Ook nu zijn het volgens het Nipo-onderzoek vooral hoger opgeleiden die zich bekommeren om het hoogtepunt aan het einde van dit jaar. Paling: ,,De vraag is hoe lang zij zo'n feestorgasme kunnen ophouden.'

De magie is weg, de aanvankelijke angst ook. Nederlanders zijn niet van plan te hamsteren, blijkt uit het Nipo-onderzoek. Geen run op conserven, water of kaarsen. Dat Albert Heijn de fabrikanten van Hak, Heinz en Douwe Egberts al in september in een vertrouwelijke brief verzocht extra levensmiddelen in te slaan, heeft volgens de woordvoerder niets met hamstervrees te maken. ,,In de zomer laten we ook extra ijs aanvoeren.'

,,Het jaar 2000 is te mooi om het geheel in handen te leggen van vuurwerkspecialisten, oliebollenbakkers en andere kooplieden', stond in de oproep voor de Prijsvraag 2000 in 1994. Het lijkt een voorspelling van wat nu het millenniumeffect wordt genoemd. De enorme economische groei, 4 procent in het derde kwartaal, noemen analisten het `voorraadeffect'. Bedrijven bereiden zich voor op een vraagexplosie vlak voor het millennium. Bart Brok bijvoorbeeld van Kat Vuurwerk in Leiden heeft ,,het ontzettend druk' met de bevoorrading van alle winkels. Voor hem is het nu al feest.