`Rechtspraak een farce in Suriname'

Ondanks hooggestemde verhalen van de Surinaamse president Wijdenbosch is het maar droevig gesteld met de rechtsstaat in Suriname, vinden rechtsgeleerde critici.

H. van den Haak, oud-president van het Amsterdamse gerechtshof, kan zich erover opwingen. ,,Een farce is het – als het niet zo treurig zou zijn.'' Collega oud-rechter Wijnholt valt hem bij. ,,Ik heb een zaak gezien van iemand die in 1995 tot acht jaar cel werd veroordeeld. Die man zit nog steeds in de gevangenis zijn hoger beroep af te wachten.''

Het Surinaamse rechtsbedrijf is volledig in de soep gedraaid. Sinds oktober vorig jaar is geen enkele nieuwe zaak in hoger beroep op de rol gebracht. De achterstand in hogerberoepzaken is inmiddels opgelopen tot enkele tientallen, een hoeveelheid die nauwelijks is weg te werken voor de tien rechters die Suriname telt.

In de Surinaamse gevangenissen is een onhoudbare situatie ontstaan, zo laat G. de Miranda van de Stichting Juridische Samenwerking Suriname-Nederland vanuit Paramaribo weten. ,,Er is zo weinig plaats dat gedetineerden moeten slapen in shifts.'' Oorzaak van de problemen is de omstreden benoeming van A.C. Veldema tot president van het Surinaamse Hof van Justitie. In mei vorig jaar werd Veldema door president Wijdenbosch aangesteld als hoofd van het hoogste Surinaamse rechtscollege. Daarbij ging Wijdenbosch volledig voorbij aan artikel 141 van de Surinaamse Grondwet, dat voorschrijft dat de regering van tevoren advies moet inwinnen bij de leden van het Hof, de rechters. De tien Surinaamse rechters besloten daarom Veldema niet te erkennen, en waarnemend voorzitter J. von Niesewand bleef op zijn post alsof er niets was gebeurd.

Welke bedoeling Wijdenbosch heeft gehad met de benoeming van Veldema is niet helemaal duidelijk. De Haagse advocaat G. Spong, zelf van Surinaamse afkomst en verklaard tegenstander van Bouterse, heeft daar zo zijn ideeën over. De benoeming van Veldema volgde kort op de aanloop van het drugsproces in Nederland tegen de ex-legerleider. Misschien niet toevallig, denkt Spong. ,,Op dat moment werd gepraat over een berechting van Bouterse in Suriname, zodat hij niet in Nederland opnieuw voor hetzelfde feit, ne bis in idem, vervolgd kon worden. Daarvoor heb je wel een corrupte rechterlijke macht nodig.''

Maar de benoeming van Veldema zou ook wel eens in het belang van Wijdenbosch zelf geweest kunnen zijn, denkt Spong. ,,De corruptie van de regering-Wijdenbosch is zo onderhand wel duidelijk geworden. Dat zou in de toekomst wel eens tot rechtszaken kunnen gaan leiden.'' Op 15 oktober vorig jaar liet Veldema het Hof van Justitie `veroveren' door militairen en agenten. Von Niesewand werd verjaagd en het gebouw werd van nieuwe sloten voorzien. Sindsdien heerst er een impasse. Aangezien Veldema in de ogen van de leden van het Hof geen president is, kan hij geen meervoudige strafkamers samenstellen – voorwaarde voor de behandeling in hoger beroep. En om te voorkomen dat de rechters op eigen houtje zaken gaan behandelen, weigert Veldema de appèldossiers te overhandigen aan de leden van het Hof.

Begin november was er een internationale conferentie in Paramaribo. `Constitutionele waarborgen voor de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht', zo luidde het officiële thema van de conferentie. Waardoor de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht werd bedreigd, was echter voor een ieder duidelijk, vertellen Van den Haak en Wijnholt, die beiden aanwezig waren. Wijnholt: ,,De regering speelt een soort kiekeboe. De conferentie werd geopend door Wijdenbosch zelf, die een hooggestemd verhaal hield. Intussen wordt de rechterlijke macht in Suriname al jaren achtergesteld.''

In de weken na de conferentie bestond er hoop op een compromis. Een door Wijdenbosch ingestelde commissie zou studeren op de mogelijkheden om uit de impasse te raken. Twee weken geleden bleek de commissie niet tot een eensluidend oordeel te kunnen komen, vertelt F. Kruisland, voorzitter van de Surinaamse Vereniging van advocaten. Vorige week maandag diende daarom een kort geding waarin de Vereniging van advocaten, de Surinaamse Orde van Advocaten en de Jonge Balie een verbod voor Veldema eisten om de functie van president van het Hof uit te oefenen op straffe van een dwangsom van 10 miljoen Surinaamse gulden per dag (ongeveer 18.000 Nederlandse gulden).

Maar met het verdwijnen van Veldema zijn de problemen bij de rechterlijke macht in Suriname niet verdwenen, zegt Wijnholt. ,,Het probleem zit veel dieper. De rechterlijke macht in Suriname is jarenlang achtergesteld.'' Zo komen veel dossiers niet eens in hoger beroep bij het Hof terecht als gevolg van onderbezetting bij de griffie.

Wijnholt: ,,Er is een schreeuwend tekort aan personeel, faciliteiten en middelen. Zelfs het papier ontbreekt.'' Van den Haak: ,,Het is niet alleen een kwestie van geld. De rechterlijke macht in Suriname wordt systematisch gekneveld.''