Oppositie Macedonië mag al tevreden zijn

Veel Macedoniërs moeten morgen opnieuw stemmen. Er zou gefraudeerd zijn bij de recente presidentsverkiezingen, vooral in de kiesdistricten van de Albanese minderheid.

Ze drinken samen koffie en winden zich intussen mateloos op: de voormalige burgemeester van het Macedonische stadje Gostivar en de journalist van het lokale televisiestation. Hun opwinding treft de beschuldigingen van verkiezingsfraude, gepleegd door de grote Albanese minderheid in Macedonië. Wij hebben de zaak niet belazerd, zegt de journalist, een lid van de Albanese minderheid. Ze willen ons voor de internationale gemeenschap afschilderen als leugenaars, als ondemocratische wezens, meent de ex-burgemeester, ook Albanees.

Het Hooggerechtshof van Macedonië denkt daar anders over. Afgelopen weekeinde verklaarden de rechters meer dan 162.000 stemmen ongeldig. In 24 districten moeten de Macedonische presidentsverkiezingen morgen opnieuw gehouden worden. En, toeval of niet, de meeste `sjoemeldistricten' liggen in het westen van Macedonië, waar de Albanese minderheid woont.

De nationalistische regeringspartij VMRO, haar kandidaat Boris Trajkovski, die op 14 november de presidentsverkiezingen won, en de Macedonische Albanezen vermoeden boze opzet. De Albanese minderheid was juist mikpunt in de campagne van de verliezende kandidaat, de oud-communistische sociaal-democraat Tito Petkovski. De angst voor een opstand onder de sterk groeiende Albanese bevolking is groot onder de Macedoniërs; die angst is na de oorlog in het naburige Kosovo nog toegenomen. De Albanezen in Kosovo lijken immers hard op weg een eigen staat te scheppen, en dat kan de Macedonische Albanezen alleen maar aanmoedigen in hun streven naar meer zeggenschap.

De eerste verkiezingsronde, eind oktober, won Petkovski dan ook. In die ronde bevocht een scala aan presidentskandidaten elkaar. Maar in de tweede ronde, op 14 november, werd de keuze beperkt tot twee kandidaten en daar gaf de Albanese minderheid de doorslag door op de nationalistische VMRO-kandidaat Boris Trajkovski te stemmen; een stem, zo onderstrepen velen van hen, niet vóór Trajkovski maar tégen Petkovski.

Het besluit van het Hooggerechtshof een deel van de uitslagen af te keuren, beschouwen de VMRO en de Albanezen als een politieke uitspraak. Petkovski-gezind zouden de rechters zijn. En daarom zou de beschuldiging van fraude vooral Albanese kiesdistricten treffen.

De Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (de OVSE) had de verkiezingen nota bene nog gecontroleerd. Iedereen is verbaasd over de uitspraak van het Hooggerechtshof, zegt een OVSE-woordvoerder in Skopje. De OVSE niet in de laatste plaats – de organisatie liet daags na de verkiezingen weten enkele onregelmatigheden te hebben geconstateerd. Die bevindingen stroken niet met de uitspraak van het Hooggerechtshof over massale fraude.

Was er dan geen fraude? Jawel. In mijn district ging alles fout, zegt een Westerse diplomaat die toezicht hield. De dozen met stembiljetten bijvoorbeeld waren niet dichtgeplakt en partijwaarnemers telden zelf de stemmen. Daarnaast bleven veel Albanese vrouwen thuis. Wel kwamen hun mannen, vaak met dertig identiteitskaarten en stemboekjes in de hand om zo voor de hele familie te stemmen.

In het plaatselijke VMRO-kantoor in Gostivar schuift Genadia Lazareski, ook lid van een verkiezingscomité, de handen over elkaar. Ja, Albanese vrouwen stemmen niet zelf, dat is traditie. Dat doen wij, de mannen, voor hen. Maar we hebben nooit de stemlokalen op slot gedaan en zelf de dozen gevuld, zoals de sociaal-democraten beweren. Maar goed, morgen zullen de Albanezen hun familie meenemen, verzucht Lazareski. Om vervolgens met hun twintigen in een stemhokje te gaan staan, verwachten waarnemers.

Een verdieping hoger zetelen de oppositionele sociaal-democraten van Gostivar. Het trappenhuis is volgekledderd met graffiti. De naam van tegenstander Tito Petkovski is op de muren van het VMRO-kantoor gespoten; de VMRO-aanhang heeft de naam van zijn held Boris Trajkovski op elke traptrede tot aan de deur van de sociaal-democraten geschreven. Beide partijen beschuldigen elkaar ervan met de kinderachtigheden te zijn begonnen.

De secretaris van de lokale afdeling van de sociaal-democraten somt een lijst met fraudegevallen op. In één dorp zaten meer stembiljetten in de bus dan dat er stemmers geweest waren. In een ander dorp hebben de VMRO en de Albanezen om kwart voor zes het stemlokaal drie kwartier op slot gedaan. Tot kwart voor zes was 22 procent van de stemgerechtigden langs geweest, om half zeven zaten de stembussen ineens voor 90 procent vol. En nee, zijn partij heeft nooit een anti-Albanese campagne gevoerd. We hopen dat de Albanezen morgen op ons stemmen.

Maar het resultaat zal morgen niet veel anders zijn. Traikovski zal weer winnen, is de opinie in Macedonië. De Albanezen zullen zeker opnieuw voor hem kiezen. Alleen als de Albanezen massaal thuis blijven, wint Petkovski.

De oppositionele sociaal-democraten hebben hun zin toch al. Want de verkiezingsfraude heeft tot ruzie binnen de regerende coalitie geleid. Het eerste slachtoffer is gevallen; de minister van Justitie is deze week ontslagen. Hij zou informatie over de presidentsverkiezingen hebben doorgespeeld aan het Hooggerechtshof. Premier Georgijevski, lid van dezelfde VMRO als de winnende presidentskandidaat, kon dat niet waarderen.

Die minister van Justitie zelf (lid van de Democratische Alliantie, de kleine partner van de VMRO) zegt van de prins geen kwaad te weten. De rechters van het Hooggerechtshof vroegen hem ,,alleen naar het aantal niet uitgegeven stemboekjes'' en de minister gaf ,,gewoon antwoord'': 150.000 stuks. Niet lang daarna verklaarde het Hooggerechtsfhof de verkiezingen deels ongeldig.

De acht resterende kabinetsleden van de Democratische Alliantie zijn woedend. Eerst ontsloeg de premier hun minister van Justitie en daarna vertelde hij de overgebleven DA-leden in harde bewoordingen hun werk te gaan doen in plaats van te profiteren van hun functie. Begin deze week verlieten ze daarom demonstratief een regeringsbijeenkomst. Inmiddels zijn ze terug. Ze willen het nog even aanzien voordat ze allemaal uit de regering stappen. Maar wat ze ook doen, Tito Petkovski, de kandidaat van de oppositie, kan nu al tevreden zijn.

Dit is het eerste artikel van onze nieuwe correspondent in de Balkan.