Ook in `Zand' is de provincie een goudmijn

Verhalen van het boerenland, verteld door boerenzonen en -dochters, inspireerden regisseur en tekstschrijver Wim Berings tot de voorstelling Zand. De taal van de twee personages, Richard en Wally, is het Bosch. Het spreken in dialect, het maken van toneel dat uit zand dan wel klei is getrokken, wordt in het Nederlandse toneel steeds gangbaarder. De provincie blijkt een goudmijn.

Zand varieert op het oeroude gegeven van Kaïn en Abel. Twee broers staan elkaar naar het leven. Ze zeulen rond met de doodskist van hun vader op een manier die aan Faulkners roman As I lay dying doet denken. Richard, de oudste, is geestelijk de meerdere van Wally. Hij is de stumperd die niet geboren had moeten worden, die geestelijk achter is gebleven, die zijn broer onophoudelijk tergt met vragen over het leven in het hiernamaals. Of er in de hemel huizen staan en waar al die dode mensen toch heen moeten? Of hun moeder een mooie vrouw was en of ze het daarboven wel goed heeft? Het zijn wanhoopsvragen. Het vereenzaamde tweetal leeft verstoten aan de rand van het dorp. Nu hun vader dood is, verliest hun wereld elke contour.

De acteurs Herman van de Wijdeven en Gerton Zeilstra spelen deze onderlinge afhankelijkheid met een hardvochtige bitterheid. Nergens is hun optreden sentimenteel, eerder acteren zij met een strenge genadeloosheid. Zij omringen zich met schroothout, herfstbladeren, een orgel en platenspeler. Met enige fantasie kun je in hen de nazaten van Becketts Wachten op Godot zien: twee verweesde landlopers, nooit komen ze ergens aan. Erg mooi zijn de halfgekke observaties van Wally: ,,God vond de platenspeler en het orgel uit. Daarna pas de mens. Opdat er iemand kan genieten van de muziek.''

De voorstelling wil aanspraak maken op authenticiteit. Het `zand' uit de titel heeft een symbolische betekenis; zand erover schuilt daarin, ook het `zand' waarvan Richard is gemaakt. Nu zijn vader en moeder dood zijn, leeft hij met het besef als zand uit elkaar te vallen. Een krachtige dramatische lijn ontbreekt, of het moest de wreedheid van Richard aan het slot jegens Wally zijn. Wie met een dode omgaat, wordt met de dood besmet. Stemmingen, muziek, associaties: daarom draait het. Wat ze vertellen is doorleefd en levensecht.

Deze voorstelling Zand sluit aan bij een inmiddels interessante reeks die het uit Den Bosch afkomstige gezelschap De Wetten van Kepler heeft gemaakt. Nooit kiest men voor de grote geschiedenis, aldoor voor de lotgevallen van de kleine man. Zoals Richard en Wally sloebers zijn, zandkorrels aan de rand van de maatschappij.

Voorstelling: Zand door De Wetten van Kepler. Tekst en regie: Wim Berings; muziek: Wiebe Gotink; spel: Herman van de Wijdeven en Gerton Zeilstra. Gezien: 26/11 Theater Bis, Den Bosch. Tournee t/m 27/1. Inl.: (073) 614 19 34.