de PIW'er

Hoe noem je een gevangenbewaker? Het persbureau ANP schreef afgelopen maandag over een cipier die veroordeeld was tot 12 maanden cel, omdat hij een gevangene had helpen ontsnappen. ,,O, nee, geen cipier'', reageert Elko van Winzum van het agentschap Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) van het ministerie van Justitie: ,,Wij willen het wel een beetje modern houden.'' Volgens Van Winzum kan er eigenlijk ook niet gesproken worden over een `bewaarder'. ,,Bij gevangenissen zijn wel bewaarders in dienst, maar die houden toezicht op de poort en andere statische zaken.''

De cipier uit het bericht is een PIW'er: een Penitentiair Inrichtings Werker. Het verschil tussen een bewaarder en een PIW'er is dat de laatste veel contact heeft met de gedetineerden. De taak van een PIW'er is breed. Hij of zij (25 procent van hen is vrouw) begeleiden gevangenen bij zaken als luchten, sporten, recreatie en arbeid. Van Winsum: ,,De PIW'er voert de detentie uit.''

Iemand met de ambitie om PIW'er te worden, wordt uitgebreid getest voordat hij of zij kan beginnen aan de Basis Beroeps Opleiding (BBO). Een kandidaat moet Mavo of Mbo-niveau hebben. De meestgeschikte kandidaten worden gevonden in de leeftijdscategorie van 24 jaar en ouder. De gedachte daarachter is dat een PIW'er letterlijk en figuurlijk sterk in de schoenen moet staan. Een fysieke en psychologische test maken dan ook deel uit van de selectieprocedure. Daarnaast wordt ook een antecedentenonderzoek gedaan. In de dertien weken durende opleiding daarna krijgt de aankomende PIW'er les in onder meer conflicthantering, penitentiair recht, maar ook judo om zichzelf te kunnen verdedigen. Er is verder veel aandacht voor de integriteit van de PIW'ers. De Haagse `cipier' is een uitzondering, zegt het DJI van ministerie van Justitie.

Wie veel met moeilijke groepen, bijvoorbeeld gedragsgestoorden, omgaat, moet aanvullende opleidingen volgen. De Extra Beveiligde Inrichting (EBI) in Vught heeft een eigen lesprogramma dat tot stand is gekomen door samenwerking van het DJI met het personeel dat nu werkzaam is in de EBI. Naast de formele opleidingen, wordt een PIW'er min of meer opgeleid in de praktijk. Een beginnende PIW'er wordt bijvoorbeeld niet op een specialistisch regime gezet. Iemand rolt nooit van de opleiding de EBI in. Elko van Winzum: ,,Voor deze functies wordt niet alleen gekeken naar de vaardigheden van een PIW'er, maar ook naar diens persoonlijkheid. Een PIW'er in de EBI moet flexibel en zelfstandig zijn en een goed analytisch vermogen hebben, in die zin dat hij goed situaties in kan schatten.''

PIW'ers komen binnen in schaal 5 van de CAO voor rijksambtenaren (2.944 tot 4.113 gulden). Als iemand de opleiding heeft afgerond en een tijdje werkervaring heeft, stroomt hij door naar schaal 6 (3.182 tot 4.322 gulden). Bovenop dat salaris komt nog een onregelmatigheidstoeslag. Gevangenissen draaien 24 uur, dus onregelmatig werk is er altijd bij. De hoogte van deze toeslag hangt af van het rooster dat iemand heeft, maar gemiddeld gaat het om zo'n 400 gulden per maand. Daarnaast krijgen PIW'ers in de EBI nog een extra toeslag van maximaal 384 gulden per maand.

Op deze manier kan het salaris redelijk oplopen; een PIW'er in een andere baan zal niet snel op hetzelfde inkomensniveau zitten. Elko van Winzum: ,,Wij spreken wel van een gouden ketting. Soms zie je bij PIW'ers die zeven of acht jaar werken de stress en het ziekteverzuim toenemen, maar ze zullen niet zo snel een andere baan vinden met hetzelfde inkomensniveau. Het is de vraag, en ook onze zorg, hoe je die mensen dan gemotiveerd houdt.''

Ook de AbvaKabo ziet daar een probleem, hoewel bestuurder Joost van Herpen liever niet spreekt van een gouden ketting maar van een fuik: ,,PIW'ers gaan in elf stappen naar het einde van schaal 6. Vaak moeten ze dan nog vijftien of twintig jaar werken voordat ze met functioneel leeftijdsontslag (Flo) kunnen. Dan kunnen ze op den duur wel van baan verwisselen, maar dan verliezen ze vaak het recht op Flo, terwijl die regeling heel belangrijk is voor mensen die zwaar werk verrichten.''

De AbvaKabo pleit voor functie-differentiatie, zodat sommige functies langer in schaal 5 blijven zitten, maar anderen kunnen doorstromen naar schaal 7. Van Herpen: ,,In de praktijk krijgen mensen die bijvoorbeeld in de EBI werken al een loon dat op het niveau zit van schaal 7. Kijk maar eens naar de onregelmatigheidstoeslagen daar.'' De AbvaKabo zou er ook voorstander van zijn dat PIW'ers die daar zin in hebben en daar de capaciteiten voor hebben, na een aantal jaren doorstromen naar soortgelijke functies in Tbs-klinieken of jeugdinrichtingen. Daar werken geen PIW'ers, maar `groepsleiders' en `sociotherapeutisch medewerkers'. Van Herpen: ,,Dat kan natuurlijk niet van de ene op de ander dag. Daar moet je een heel ander opleidingstraject voor opzetten.'' De begeleiders in Tbs-klinieken en jeugdinrichtingen zitten over het algemeen in schaal 7 (3.593 gulden tot 4.735 gulden).

Volgens de AbvaKabo lost doorstroming nog een probleem op. Nadat politiek en maatschappij jarenlang over een cellentekort hebben geklaagd, dreigt nu een cellen- en dus een PIW'er-overschot. Ook in dit verband zou het handig zijn als een aantal PIW'ers doorstroomt naar andere functies. Joost van Herpen: ,,Wij pleiten dus voor het slechten van schotten tussen de instellingen.''