Commissaris op afstand bestaat niet

Voormalig Content- commissaris Lubbers had niet veel weet van omstreden effectentrans- acties bij dit uitzendbureau. Hij was immers `commis- saris op afstand'. Ontslaat hem dat van zijn verantwoordelijkheid?

Wie controleert de commissarissen in het bedrijfsleven en hoe kwijten zij zich van hun taak? Sinds de wetgever in 1971 de macht van aandeelhouders in grote bedrijven kortwiekte, zijn de commissarissen de werkelijke machthebbers. Zij benoemen de directies en zij moeten hen controleren.

Zij zijn parttimers die op afstand staan van de onderneming, maar kunnen zij dan ook `commissaris op afstand' zijn? Voormalig minister-president en tevens voormalig bedrijfsdirecteur R. Lubbers introduceerde deze week dit nieuwe fenomeen van commissaris op afstand om duidelijk te maken dat hij als voormalig commissaris van uitzendbureau Content weinig of niets afweet van een justitieel onderzoek naar beursfraude.

Zijn advies: bel de president-commissaris, die was nauwer betrokken bij de effectentransacties die justitie onderzoekt. Moet je huilen om zoveel onbegrip over de rol van een commissaris. Of lachen om zoveel geveinsde onschuld?

De commissarissen van Content hebben op zijn minst de schijn tegen met de toekenning van lucratieve opties aan een select groepje personeelsleden, onder wie de directie, daags voordat een overnamebod door de Belgische concurrent Creyf's werd aangekondigd. Dit bod had de instemming van de commissarissen. Op dezelfde dag kocht het bedrijf bovendien eigen aandelen in voor het geval de opties ook zouden worden uitgeoefend.

Op basis van de nu bekende feiten lijkt het erop alsof de top van Content bij het scheiden van de markt als zelfstandige onderneming een selecte groep medewerkers nog een (fiscaal belast) cadeautje wilde geven. En een ongeluk komt zelden alleen: de aankoop van eigen aandelen aan de vooravond van het bod riekt naar effectenhandel met voorkennis.

Wat bezielde de commissarissen om hiervoor toestemming te geven respectievelijk de transacties niet terug te draaien? Was dit opzet of roekeloze nonchalance die voortvloeit uit een houding van: wie doet ons wat?

Commissarissen moeten de directie adviseren, maar, nog belangrijker, ze dienen haar ook te controleren. Diverse besluiten van de directie hebben hun fiat nodig. Dat geldt voor cruciale zaken die de toekomst van de onderneming (kunnen) veranderen, zoals de financiële jaarrekening, de hoogte van het jaarlijkse dividend aan aandeelhouders, fusies, overnames en de uitgifte van nieuwe aandelen bij beleggers.

Op afstand commissaris zijn, zoals Lubbers suggereert, is onmogelijk. Een commissaris is te allen tijde verantwoordelijk, tenzij hij het tegendeel aannemelijk kan maken.

Maar dan zou hij, als hij afwezig is wegens bijvoorbeeld langdurige ziekte of een intern conflict, geen commissaris moeten blijven.

De suggestie dat een commissaris ook op afstand kan functioneren of anderszins van verantwoordelijkheid gedisculpeerd kan worden is een bekende truc als commissarissen bij de Ondernemingskamer van het Amsterdamse gerechtshof in de krappe beklaagdenbankjes zitten. De ondernemingskamer behandelt als specialistische rechtbank conflicten tussen aandeelhouders en bedrijven en wanbeleid van directeuren en commissarissen.

Wie geen dossier kan overleggen dat hij tegen specifieke beslissingen heeft geageerd wordt geacht akkoord te zijn gegaan met de beslissingen van de collectieve raad van commissarissen en verantwoordelijk te zijn. Of hij ook aansprakelijk is voor de eventuele schade die voortvloeit uit wanbeleid is een andere vraag.