Brekende ketenen

Iedereen kent wel de verhalen over uitvinders die een totaal verkeerd beeld hebben van wat hun geesteskind tot een wereldsucces zal maken. Alexander Graham Bell, bijvoorbeeld, zag niets in het idee dat mensen via zijn telefoon over grote afstanden konden converseren. Hij had als `killer application', om het in eigentijds IT-jargon uit te drukken, het doorgeven van concerten voor ogen. Een soort draadomroep. Het is wel even anders gelopen, want met de telefoon doen we tegenwoordig zo ongeveer alles, maar nou net niet wat Bell dacht.

Net als de `killer application' voor een systeem soms in de verkeerde hoek gezocht wordt, ziet men soms ook de `killer' over het hoofd die het ombrengt. De sluipmoordenaar die, terwijl het gepeupel op de voordeur beukt, door het kelderraam binnensluipt, om genadeloos toe te steken. Dat lijkt nu Microsoft te overkomen, want terwijl alle ogen gericht zijn op de bombarie in de rechtszaal, legt concurrent Sun haast ongemerkt de bijl aan de echte wortel van Microsofts macht.

De machtsbasis van Microsoft wordt gevormd door de `installed base', de miljoenen PC's over de hele wereld waarop al tijdenlang Windows als besturingssysteem draait, dankzij de slimme truc van Bill Gates om met grote PC-bouwers exclusieve contracten voor het meeleveren van Windows te sluiten. De eigenaren van die PC's vormen een onafzienbare menigte hopeloze junkies, opgesloten in de gouden, of zo u wilt klatergouden kooi die Microsoft voor ze bouwde. Want voor wie eenmaal door de vensters was gestapt, was er geen weg terug.

Wie wel eens een nieuwe computer kocht, begrijpt waar het over gaat: het duurt tijden voordat alles weer echt als vanouds lekker werkt, en er gaat bijna altijd wel wat aan gegevens verloren. Voor besturingssystemen en de daarop draaiende programma's geldt hetzelfde als voor computers. Een wisseling is een sprong in het diepe, waarbij je maar moet hopen dat alles weer op zijn pootjes terechtkomt. Gebeurt dat niet, of niet voldoende, dan is er meestal niets meer aan te doen. Gegevens zijn en blijven weg, of onbruikbaar.

Voor een particulier is dat al niet leuk, maar voor een bedrijf, dat van de gegevens in zijn computers op allerlei manieren afhankelijk is, begint een poging om van Windows af te komen zo aardig kamikaze-achtige trekken te krijgen. Immers, het betekent zowel standaardpakketten als eventuele dure maatwerksoftware in een klap inwisselen voor een betrekkelijk onbekende en onzekere nieuwe wereld, waarin je maar moet afwachten of je oude gegevens perfect toegankelijk blijven en je personeel ook nog beginnersfouten gaat maken. niet echt een aantrekkelijk vooruitzicht, vandaar dat Microsofts klanten aan Gates vastgeketend zitten als een vooroorlogse katholiek aan zijn vrouw.

Of zitten, het zou nu wel eens `zaten' kunnen worden. Er waren al wat barstjes in het pantser gekomen, zoals Suns door Microsoft felbestreden Java, waarmee programma's gemaakt konden worden die op elk besturingssysteem pasten. En Linux kwam, een veelbelovend besturingssysteem dat naast Windows op dezelfde PC kan draaien. Maar een serieus alternatief was dat alles nog niet, want er waren nog altijd geen echte vervangers voor grote Microsoftsuccessen als Word, Excel, Access en Powerpoint. Alternatieven die ook overweg konden met al bestaande gegevens. Een systeem als Linux was daardoor leuk voor avontuurlijke cybernauten, maar meer ook niet.

Maar toen kocht Sun, terwijl Microsoft met de rechter vocht, het softwarebedrijf Star Division en daarmee het programmaconglomeraat Staroffice. Staroffice belooft precies het ontbrekende stukje te worden in de puzzel van het veilig overstappen van Windows op een ander besturingssysteem. Het is één groot, geïntegreerd programma dat in principe alles kan wat de verzamelde onderdelen van Microsoft Office presteren, en ook overweg kan met bestaande met Office gemaakte bestanden. Dat is één. Verder draait het op zo ongeveer elk bestaand besturingssysteem, dus op Windows evengoed als op Linux, Unix, Solaris, en wat je nog meer kunt verzinnen. Dat is twee. Ten derde levert Sun het pakket, dat met 65 ingepakte megabytes een orde van grootte kleiner is dan Microsoft Office, voor een nominale vergoeding op CD, maar zelfs helemaal gratis via het Web (www.sun.com/staroffice).

Dat betekent dat je naast Microsoft Office met Staroffice kunt gaan werken, je mensen eraan kunt wennen en eventuele conversieproblemen kunt opsporen zonder dat er iets onherstelbaars gebeurt en zonder grote investeringen. En zet je Linux naast Windows op je PC's, dan geldt hetzelfde voor het overstappen van Windows op Linux. Pas als alles goed gaat, alles klaar is en iedereen met de nieuwe systemen vertrouwd is, doe je de oude programmatuur en besturingssysteem weg.

In principe zijn de ketenen waarmee gebruikers aan Windows vastzitten nu dus gebroken. Maar het zal nog wel even duren voordat de bom echt barst. Staroffice ziet er toch wel heel anders uit dan de vertrouwde Microsoft Office omgeving. Alleen al het feit dat er geen aparte tekstverwerker en geen apart rekenbladprogramma meer is, alleen nog verschillende typen bestanden, is iets waar je wel even aan moet wennen: een tekst, een database, een rekenblad, een presentatie, een website en zelfs een e-mailtje, het is allemaal één pot nat voor Staroffice; een kwestie van `Bestand-nieuw' of `Bestand-openen', en dan dient het programma ook nog eens als web-browser. Verder zijn menu's soms flink anders ingedeeld dan u gewend bent en verschillen benamingen nogal eens.

Maar potentie heeft Staroffice zeker, al was het maar omdat de belofte dat het met Microsoft Office bestanden kan omgaan (en omgekeerd: ze kan produceren) al heel behoorlijk wordt waargemaakt. Een paar eerste speldepriktesten laten zien dat een Word-bestand wel heel bijzondere opmaakhoogstandjes moet bevatten, wil Staroffice het niet honderd procent correct verwerken en weergeven. Ook Excel-rekenbladen gaan erin als koek, al moet er nog wel wat aan de hogere Excelkunde gebeuren. Nog een jaar en Staroffice kan echt alles. Tot dan is het in elk geval een pracht van een alternatief voor wie geen Microsoft Office wil kopen.