Beatrix en pers

1De commotie naar aanleiding van de uitspraken van koningin Beatrix over het waarheidsgehalte van de berichtgeving in de Nederlandse pers en het niveau van de journalistiek, vormt geen incident. Deze kwestie past in een reeks van gebeurtenissen waarin beperking van vrije nieuwsgaring en vrije berichtgeving over het staatshoofd en andere leden van het Koninklijk Huis, de rode draad vormden. De veel geroemde regel waarin de combinatie van ministeriële verantwoordelijkheid en koninklijke onschendbaarheid is vastgelegd, resulteert niet alleen meer dan eens in politieke patstellingen, maar zadelt ook de pers op met een etiquetteboek waar journalistiek gesproken niet mee valt te werken.

De journalist vindt Kamerleden, bewindslieden, de minister-president en de RVD op zijn weg die, gevraagd om commentaar over een kwestie die het staatshoofd of het koningshuis raakt, vrijwel zonder uitzondering geneigd zijn de kwestie zo niet te ontkennen, dan toch te bagatelliseren en van zijn politieke betekenis en daarmee van zijn nieuwswaarde te ontdoen. De krampachtigheid die hier het gevolg van is roept eerder associaties op met nieuwsvoorziening in Roemenië een aantal decennia terug, dan met een moderne pers in Nederland aan het eind van de jaren negentig. De politiek en de politieke journalistiek laten zich door het monarchale systeem in een spagaat manoeuvreren. We hebben te maken met een staatshoofd dat Nederland in het buitenland representeert, dat binnenlands een niet onaanzienlijke macht uitoefent, maar dat niet gekritiseerd mag worden, niet geciteerd mag worden, niet gekozen kan worden.

Meer openheid in de relatie tussen Koninklijk Huis en de pers, zoals wel wordt voorgesteld, biedt geen soelaas. De thans ontstane spanningen zijn inherent aan de monarchie. In een echt democratisch bestel, waarin de pers vrij is om zonder slag om de arm over alle politiek relevante kwesties te berichten, worden alle sleutelfuncties op basis van een verkiezingsuitslag vervuld. Alle sleutelfuncties, ook die van het staatshoofd.