Kabinet kookt nog-niet-boren-besluit voor

Nog niet boren. Dat wordt het feitelijke besluit van het kabinet over gasboringen onder de Waddenzee. Ondanks deze voorspelbare afloop was de ministerraad van vandaag met de nodige spanning omgeven.

De politieke weg naar het besluit over de gaswinning onder de Waddenzee zou nog voor de nodige verrassingen kunnen zorgen. Het was aan het einde van de ochtend nog de vraag of het sterk verdeelde kabinet vandaag al een knoop zou kunnen doorhakken. En het is de vraag of de bewindslieden hun humeuren in bedwang kunnen houden. Ondanks de voorspelbare uitkomst kunnen moeilijke besluiten flink uit de hand lopen, zoals deze zomer gebeurde met een knallende ruzie over de benoeming van een nieuwe burgemeester in Utrecht.

De `stemverhouding' in het kabinet is helder verdeeld. Minister Pronk (Milieu) en de bewinslieden van D66 zijn mordicus tegen het afgeven van een vergunning voor winningsboringen. De overige ministers zien geen tot beduidend minder bezwaar. Maar voor alle bewindslieden geldt de politieke realiteit: met uitzondering van de VVD willen alle fracties in de Tweede Kamer `geen nieuwe mijnbouwactiviteiten' in het Waddengebied.

Een delegatie van het kabinet (de ministers Jorritsma en Pronk en staatssecretaris Faber) voerde gisteravond overleg met vertegenwoordigers van de NAM. Ze kregen een laatste kans om aan te tonen dat gaswinning mogelijk is zonder milieuschade. Na afloop wilden noch de bewindslieden, noch de NAM-gesprekspartners mededeling doen over het beraad.

Voor het kabinet staan de opvattingen van de NAM naast die van de zeven deskundigen die zich hebben gebogen over mogelijke milieuschade bij gaswinning. Uit het verslag van de zeven deskundigen komt onomwonden naar voren dat over het uitblijven van schade geen garanties kunnen worden gegeven. ,,De wetenschappelijke kennis is niet beschikbaar (noch in Nederland, noch in de rest van de wereld) om alle onzekerheden weg te nemen'', schrijft de ecoloog prof. Heip. De geomorfoloog Jungerius betwijfelt of eventuele bodemdaling zich vanzelf herstelt, zoals door andere deskundigen wel is aangevoerd: ,,Het is niet geheel duidelijk tot waar een zanddalend systeem zich uitstrekt. [Het is] evenmin duidelijk of het gesuppleerde materiaal wel op de goede plaats terechtkomt.'' Prof. De Vriend, werkzaam bij het Waterloopkundig Laboratium in Twente, stelt dat zekerheid over de (effecten) van bodemdaling pas ,,enkele jaren'' na de gaswinning zijn te geven. Deze effecten zijn dan onomkeerbaar.

Oordelen als deze geven steun aan de opvatting van de Kamermeerderheid dat voor het Waddengebied het `voorzorgsprincipe' moet gelden: bij onzekerheid niet boren. Ze tonen bovendien aan dat de voorzichtige winningsmethode van de NAM (scherpe controle tijdens de winning, `met de hand aan de kraan') in de praktijk onvoldoende garantie biedt om `onherstelbare schade' te voorkomen.

Met deze adviezen in de hand kon het kabinet weinig anders doen dan besluiten dat een winningsvergunning nog niet valt af te geven. De NAM, die in het verleden zelf uitgebreid onderzoek heeft laten verrichten, beschikt over informatie die anders luidt dan de adviezen aan het kabinet. Dat gegeven geeft het kabinet dan ook grond om tegen de NAM te zeggen dat nadere studie vereist is, waardoor gaswinning nog niet kan worden toegestaan.

Het `nog-niet-besluit' van het kabinet is afgelopen woensdag voorbereid in het wekelijkse Torentjes-overleg van de coalitiepartners. Nog dezelfde dag spraken fractieleden van de PvdA en D66 openlijk over een nieuw `moratorium' als aanvaardbaar compromis. GroenLinks-leider Rosenmöller en GPV'er Van Middelkoop stonden gisteren al vooraan om de coalitie hierom scherp te bekritiseren. Een nieuw moratorium is in hun ogen zeer ongeloofwaardig nadat de Kamer drie weken geleden onvoorwaardelijk heeft uitsproken dat winning van Waddengas nooit meer mogelijk moet zijn.

De coalitie zal deze storm laten overwaaien in de wetenschap dat er deze kabinetsperiode feitelijk niet wordt geboord in het Waddengebied. Jorritsma kan tegenover haar critici verdedigen dat ze een dwingend verbod van de Kamer heeft omgebogen in een onbepaald maar tijdelijk `niet boren'. Afgewacht moet worden of de minister van Economische Zaken in het kabinet meer heef weten binnen te slepen dan dit principe en tijdwinst.