Geen Gergjev, wel theatrale Stenz

Als een sombere waas hing gisteravond de afwezigheid van Valery Gergjev over de halflege grote zaal van de Rotterdamse Doelen. ,,Een van de spannendste momenten van het concertseizoen,'' zo kondigde de agenda van de Doelen het concert waarvoor Gergjev afzegde nog onbedoeld ironisch aan. Maar niet zo spannend als een debuut bij de Wiener Philharmoniker besloot Gergjev, en vergat zijn verplichtingen als chefdirigent in Rotterdam voor de dynamiek van de Weense Musikverein.

Gergjev zou zich hebben gebogen over de grootse Zevende symfonie van componist Hans Werner Henze (1926), waarvoor nu specialist Markus Stenz als vervanger was aangetrokken. De keuze voor Stenz leek op papier een zinvolle en veilige, en bleek in klank een gelukkige. Stenz (1961) dirigeerde samen met Henze en bracht in 1997 nog diens opera Venus und Adonis in première. Komend voorjaar maakt Stenz ook zijn debuut bij het Koninklijk Concertgebouworkest, opnieuw in Henze's Zevende symfonie.

Voor de pauze dirigeerde Jurjen Hempel volgens plan de `Suite en concert' voor fluit en vier slagwerkers van André Jolivet. De volle toon van soliste Juliette Hurel, solo-fluitiste bij het orkest, weefde zich als een rode draad door de percussiepartijen, steeds hoekig geleid door Hempel, die juist door zijn exacte werkwijze de kern trof van de door Jolivet geschetste mystiek.

Net als Jurjen Hempel is ook Markus Stenz een dirigent met een eerder mathematisch dan expressief georiënteerde gestiek. In de zwaar met ideeën en motieven overladen `Zevende symfonie' van Henze is een dergelijke oplettende aanpak ook een vereiste. Henze creëerde in zijn Zevende een muzikale hoorn des overvloeds, overlopend van klankerupties en elkaar kruisende elementen in een enerverend en haast decadent overdadig stijleclecticisme.

Markus Stenz bleek naast een ordelijk dirigent ook een musicus met gevoel voor de theatrale aspecten van de partituur. Met traag golvende armbewegingen lichtte hij knerpend koper in het eerste deel Tanz uit boven een loodzwaar fluwelen klankgordijn van strijkers, en meer theater volgde nog in het slotdeel, waarvoor een weinig opbeurend gedicht van Hölderlin de inspiratiebron vormde. Met priemende wijsvinger wees Stenz de galm van het brullende slotakkoord na, de hand pas bij het applaus openend in een ontvangend gebaar hemelwaarts. Voor de concertserie volgende week met de Negende Symfonie van Bruckner en het Eerste pianoconcert van Chopin, is Gergjev gewoon weer terug in Rotterdam.

Concert: Rotterdams Philharmonisch Orkest o.l.v. Jurjen Hempel/Markus Stenz m.m.v. Juliette Hurel (fluit). Werken van Jolivet en Henze. Gehoord: 2/12 De Doelen, Rotterdam. Herh: 3/12 (Henze), aldaar. Radio 4: 20/2, 14.04 uur.