Fotoboek

Het fel oranje stofomslag is al bijna een cadeaupapiertje, en ook verder doet het boek zijn best om al klaar te liggen voor de feestdagen. Het is opgesierd met niet minder dan 361 illustraties, een hele prestatie bij een kunstenaar met zo'n lage productie als Marcel Duchamp. Hier is de kunst om in herhalingen te vervallen te hulp geschoten, want van alle bekende werken zijn zes of acht, en soms wel tien versies afgedrukt. Door het hele boek heen flessenrekken, fietswielen, urinoirs, naakten die de trap afkomen en besnorde Mona Lisa's. Aan de andere kant demonstreren de (Amerikaanse) vormgevers ook de kunst van het niet in herhalingen vervallen door bij ieder hoofdstuk met een nieuw lettertype aan te komen. Maar al dat herhalen of niet herhalen heeft, anders dan de titel van het boek suggereert, met Duchamp niets te maken.

Het boek wekt de indruk de show te zijn van een Amerikaanse Teleac-presentator, die ons vaderlijk gaat vertellen dat zelfs een ideeën-kunstenaar als Marcel Duchamp helemaal niet moeilijk is. Bij nadere beschouwing blijkt in het feestkostuum een scrupuleuze archivaris schuil te gaan, iemand die niet te veel wil nadenken over de diepere betekenis van zijn onderwerp maar zich liever onderdompelt in het uitvlooien. Zijn verslag is de nauwgezette geschiedenis van de originelen, replica's, kopieën en reconstructies van Duchamps werken, een soort Duchamp Research Project, leuk verpakt in kermiskleuren. De nadruk ligt dus sterk op de voorwerpen zelf, terwijl die voor de kunstenaar toch meer een noodzakelijk kwaad waren dan de essentie van zijn werk. In het achterin het boek opgenomen BBC-interview uit 1968, het jaar van zijn dood, vertelt hij dat hij alleen die kant en klare voorwerpen tot kunst verhief, die hem volmaakt onverschillig lieten, maar dat hij later, ongewild, toch is gaan houden van die neutrale dingen. Francis Naumann lijkt alleen deze liefde te willen zien, en de even belangrijke onverschilligheid te vergeten. Duchamp echter bewoog zich in het spanningsveld tussen die twee, en niet slechts in het bos van voorwerpen dat in dit boek wordt opgetrokken. Dat neemt niet weg dat kenners hier interessante wetenswaardigheden zullen kunnen wegplukken.

Francis M. Naumann: Marcel Duchamp of de kunst om (niet) in herhalingen te vervallen. Ludion (Gent/Amsterdam), 331 blz. ƒ124,-