Een scherp observator van de mens

,,Mijn werk huilt, jankt en ruikt naar alles wat bij mensen hoort'', merkte beeldend kunstenaar Co Westerik eens op in een interview. Westerik, die in maart zijn 75ste verjaardag vierde, werd dit jaar al geëerd met een reeks tentoonstellingen, een benoeming tot Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw en de Anjerfonds-Chabot Prijs. Het Westerik-jaar wordt afgesloten in De Beyerd in Breda met werken uit de collectie van Frits Becht, Westeriks trouwste koper, die de verrichtingen van de kunstenaar al sinds hun eerste kennismaking in de jaren vijftig volgt.

Westerik kijkt naar de wereld door een zelf ontworpen vergrootglas. Ga met je neus bovenop een van zijn doeken staan en talloze vreemde, fijne details vallen op: wel honderd tinten roze in de beroemde dikke vinger uit Snijden aan gras (1971) bijvoorbeeld, of vieze vlekken op de tanden in het hysterische Zelfportret (met open mond) uit 1985. Behalve een meester in het weergeven van fijne structuren, is Westerik een scherpe en strenge observator van de mens. Zijn beste figuren, zoals de Schoolmeester met kind (1961) en de Man in Alexanderhof (1956), doorboren je met hun koele, gelaten blik. `Ik heb uw hulp niet nodig', lijken ze te zeggen, maar intussen zitten ze gevangen in persoonlijke drama's.

Westerik is graficus, aquarellist, schilder en tekenaar, en verkent zo de meest uiteenlopende technieken om, zoals hij het zelf uitdrukt, de `problematiek te ensceneren' van voorvallen uit zijn eigen leven. Een vermenging van vormen pakt soms niet zo goed uit, zoals in het warrige Vincent en Theo (1988). De inkttekening Sterfbed (1963) daarentegen is een wonder van eenvoud. Een smekend kind ligt op een gestorvene, in een simpel tafereeltje dat in één diagonale beweging op papier lijkt te zijn gezet.

Maar de tentoonstelling in De Beyerd gaat behalve over een kunstenaar ook over een verzamelaar: Frits Becht, die in 1956 voor 650 gulden de Touwtjespringers van de toen nog weinig bekende Westerik kocht, op een afbetaling van 25 gulden per maand. Inmiddels bezit hij 140 van zijn werken, waaronder 15 van de in totaal 130 schilderijen. De collectie nog verder uitbreiden is bijna onmogelijk geworden: een `grote Westerik' kost nu 1 à 2 ton.

Wat ontbreekt in de kille, helwit verlichte zaaltjes van De Beyerd is het verhaal achter Bechts aankopen. Welke werken zijn bij hem favoriet, en waarom? Wat betaalde hij er destijds voor? Wat is het verhaal achter alle aan de verzamelaar opgedragen werken van Westerik? In de catalogus staan gelukkig wel twee vermakelijke interviews van Max Pam met Becht en Westerik. De twee blijken zich beiden te ergeren aan het aankoopbeleid van het Haags Gemeentemuseum, dat jarenlang bouwde aan een collectie Westeriks, maar daar vijf jaar geleden – weliswaar om budgettaire redenen – plotseling mee ophield, en hekelen allebei het gebruik van grote woorden voor kunstzaken. Dit soort overeenkomsten maakt de nieuwsgierigheid naar hun visie op het tentoongestelde werk alleen maar groter.

In de intieme sfeer van het Stadsmuseum Woerden, gevestigd in het voormalig stadhuis uit de zeventiende eeuw, hangen dertig grafische werken van Westerik bijeen in kamers met houten balkenplafonds, antieke stoelen en een met Delfts blauw betegelde schouw. Het is recent werk, dat de schrijnende urgentie van het oudere helaas ontbeert: de lijnen zijn aarzelender, de kleuren vriendelijker. Het serene Paar in landschap (een zeefdruk uit 1991) lijkt zelfs volmaakt tevreden met elkaar en met de wereld.

Al deze lieflijkheid doet terugverlangen naar de gekwelde personages in De Beyerd. Dokter en patiënt in ziekenhuis (lithografie, 1987), dat ook in Woerden hangt, is wèl een schot in de roos. De twee zitten in somber zwart en wit gebogen op een ziekenhuisbed. De enige kleur komt van een vuurrode cirkel, die het wanhopige gezicht van de patiënt en het geruststellende, kale achterhoofd van de arts omsluit.

Tentoonstellingen: Co Westerik - de collectie Becht. In De Beyerd, Boschstraat 22, Breda, tel. (076) 522 50 25. T/m 9-1-2000. Di-vrij 10-17 uur, za en zo 13-17 uur. Co Westerik, kwart eeuw grafiek. Stadsmuseum Woerden, Kerkplein 6, Woerden, tel (0348) 431 008. Di-vrij 13-17 uur, za en zo 13-16 uur. T/m 9-1-2000.