`De werkelijkheid is altijd extremer'

De thriller `Wie zonder zonde is...' van de Amerikaanse schrijfster Elizabeth George dringt door tot in de Britse beulskamers en sm-grotten. ``Thrillers weerspiegelen vooral de sociale aberraties van een tijdperk'', zegt George.

Van al haar personages heeft de Amerikaanse thrillerschrijfster Elizabeth George de meeste affiniteit met brigadier Barbara Havers. Havers, die in Wie zonder zonde is... wordt gedegradeerd tot agent, is degene met de sardonische humor, het hart op de juiste plaats en een koppige werkhouding. Maar van alle vrouwen heeft Havers ook het laagste zelfbeeld. Ze is dik en slonzig en ze eet taartjes als ontbijt. Een van de mooiste beschrijvingen van deze working class-heldin wijdt George aan Havers' ontmoeting met een perfect geklede collega: `Bij het zien van Helen voelde Barbara zich als een brok beschimmelde kaas.'

Op één punt zijn Havers en George volledig verschillend. Havers is een kettingrookster en de Californische Elizabeth George verafschuwt sigaretten. Vandaar dat haar interviews plaats hebben in de trouwzaal van The Grand, de enige ruimte in dat hotel waar roken strikt verboden is. Daar zit ze achter een grote tafel, drinkt een kopje thee en leest in The Hours, Michael Cunninghams variatie op Mrs Dalloway van Virginia Woolf. George situeerde al haar tien thrillers in Engeland. Want sinds de jaren zestig heeft ze een passie voor alles wat Brits is: het landschap, de tradities maar vooral de literatuur, van William Shakespeare tot Ian McEwan.

George, begin veertig met rood krullend haar en een gedistingeerde oogopslag, is Amerikaans maar had evengoed een authentieke English rose kunnen zijn. Dan was ze de oudere versie geweest van Nicola Maiden, het onschuldig ogende lijk uit haar laatste boek. In Wie zonder zonde is... is Maiden al dood als we haar leren kennen, vermoord tijdens een nachtje kamperen op de hei. Nicola was jong, rossig en beeldschoon en blijkt tijdens het onderzoek niet de rechtenstudente die haar ouders in haar zagen. Maiden verdiende haar geld als callgirl in Londen. Ze praktiseerde sm en wierf klanten met behulp van expliciete ansichtkaarten die in telefooncellen werden opgehangen door een speciale `kaartenjongen', Terry. Terry werd net als Nicola dood op de hei gevonden.

Elizabeth George kwam op het idee voor Wie zonder zonde is... toen ze in Londense telefooncellen dergelijke ansichtkaarten tegenkwam. ``Op de eerste die ik zag werd een `Hot Stunning Thai Girl' aangeprezen,'' zegt George. ``De manier van klantenwerving klinkt misschien primitief, maar wat op die kaarten staat is allesbehalve primitief, dat kan ik je wel vertellen. Toen ik ze zag, realiseerde ik me weer dat de werkelijkheid altijd extremer is dan ik haar kan bedenken. Ik heb meteen een verzameling van die kaarten aangelegd om in mijn boek te beschrijven.''

Dat ze in haar nieuwste boek de sm-scene behandelt – inspecteur Linley dringt door tot in beulskamers en sm-grotten – is een gevolg van George's belangstelling voor maatschappelijke trends. ``Thrillers weerspiegelen vaak de sociale verschijnselen van een bepaald tijdperk. En vooral de sociale aberraties. Daarin ga je als auteur met je tijd mee. In de jaren twintig, de gouden jaren van de thriller, kon een verhaal draaien om een bastaardkind, maar tegenwoordig is dat geen zaak meer waarvoor mensen moorden plegen of waarmee ze te chanteren zijn. Dat zou als thrillerthema dus achterhaald zijn. Nu geldt sadomasochisme als heikel tijdverdrijf, waarin bijvoorbeeld parlementsleden verstrikt raken.''

Maar hoezeer George zich ook laat leiden door de moderne tijd, het motto voor haar laatste boek was ontleend aan Shakespeare: `How sharper than a serpent's tooth it is/ To have a thankless child'. Wie dat ondankbare kind is, daarover zijn de meningen verdeeld. Voor velen zal dat Nicola Maiden zijn, die haar ouders verdriet doet door in de seksindustrie te gaan werken. George laat de lezer lang in die waan, al heeft ze zelf een andere mening. ``Nicola maakt een keuze die voor haar ouders heel pijnlijk is. Maar die maakt ze uit eigen vrije wil. Ze geeft haar ouders niet de schuld en ze doet het ook niet uit wraak. Ze handelt als een autonome volwassene.''

De verhouding tussen ouders en kinderen is een terugkerend thema in George's werk. Dat is een vanzelfsprekend gevolg van het genre dat ze beoefent, zegt George. ``Als er iemand doodgaat krijg je te maken met de nabestaanden en dat zijn vaak ouders.'' Ze vindt het belangrijk om de impact van moord op een familie weer te geven. ``Er zijn genoeg thrillers waarin de hoofdpersoon geen familieleden heeft, zodat de auteur hun reactie niet hoeft te beschrijven. Die zijn dan gemakshalve omgekomen bij een vliegtuigongeluk. Maar dat is voor mij juist waar het bij het schrijven om draait: de enorme impact van moord op een gezin. Die wil ik voelbaar maken. Dat zie ik als mijn plicht.''

Het onderzoek naar de dood van Nicola en Terry heeft tegelijk plaats in Londen en in de landelijke omgeving van Manchester. Wie zonder zonde is... is een mozaïek van de wederwaardigheden van allerlei politiemensen, van Nicola's ouders, haar ex-minnaar Julian en andere betrokkenen. Elizabeth George introduceert niemand zonder een uitgebreide historische context. Dat maakt haar boeken tot levendige, afwisselende vertellingen waar nog geen moordwapen wordt ontdekt zonder dat we iets te weten komen over de beroerde huiselijke situatie van de vinder – in dit geval een spelend jongetje op de hei. Doordat George zoveel achtergrond vermeldt en bovendien tussen allerlei vertellers heen en weer schakelt, kan haar 500 bladzijden dikke boek zich afspelen binnen een tijdsbestek van een kleine week.

Dat versterkt volgens George de realistische sfeer van haar verhaal. Ze heeft veel geleerd van gesprekken met rechercheurs, zowel in Amerika als in Engeland. Eén van de dingen die ze in haar verhalen heeft verwerkt is de haast waarmee politiemensen te werk gaan: anders zijn de sporen uitgewist. Bovendien willen ze zo snel mogelijk iemand hebben om diegene de schuld in de schoenen te schuiven. ``Je denkt misschien dat ze eerst allerlei bewijzen verzamelen en dan weloverwogen besluiten wie ze eens zullen beschuldigen. Maar zo gaat het niet. Agenten zien in iedereen een dader. Zodra je maar iets van een motief hebt, ben je verdacht. Daarom hebben ze het daar in mijn boeken steeds over, in de trant van: `Wat denk je van die Julian? Die werd door haar gedumpt, dat zou wel eens een reden kunnen zijn, hè?' Politiemensen hebben weinig verheven bedoelingen. Ze willen op tijd naar huis, naar moeder de vrouw.''

Behalve de hiërarchie van de New Scotland Yard, speelt in George's boeken ook het klassensysteem. Dat is een van de aspecten die George zo fascineren in de Engelse cultuur. ``Al staan er misschien geen butlers met witte handschoenen meer achter je stoel tijdens het eten, het systeem bestaat nog steeds. Het blijft me verbazen dat mensen worden beoordeeld op hun afkomst in plaats van op wie ze zijn of wat ze doen. Denk maar aan die uitspraak van Bernard Shaw, `All that one Englishman has to do is open his mouth to make an other Englishman despise him'. Je accent bepaalt waar je staat in de wereld''.

George heeft zich de Engelse manier van denken en praten in de loop van de jaren grondig eigen gemaakt. Zo zal haar patholoog-anatoom nooit iemand op een `gurney' (brancard) leggen, maar altijd op een `trolley', en de speurder gebruikt een `torch' en geen `flashlight'. ``Heel soms slipt er nog een `elevator' tussendoor. Maar in het algemeen schrijf ik nu keurig Engels.''.

Elizabeth George: Wie zonder zonde is... Bruna, vert. Rie Neehus (In pursuit of the proper sinner), 500 blz. ƒ45,-