Onvrijwillige coalitie begint in Noord-Ierland

De eerste fase van de Britse decentralisatie is voltooid. Na Schotland en Wales heeft nu ook in Noord-Ierland een eigen parlement en regering.

Wie de Britse vorstin zag, haar Moeder, de premier, de smokings, het verguldsel en de champagne kon gisteren tijdens een besloten gala-avond in Londen waarmee het vernieuwde Royal Opera House werd ingewijd even denken dat in het Verenigd Koninkrijk heel weinig verandert.

Maar een uur nadat het applaus was weggestorven, ontwaakte om middernacht opnieuw een Britse deelstaat. Na Schotland en Wales is nu ook Noord-Ierland semi-onafhankelijk, met een eigen parlement en regering die zelf besluiten nemen over zaken als landbouw, onderwijs en toerisme. Daarmee is de eerste fase van de door premier Blair begonnen decentralisatie voltooid, die het land democratischer moet maken en moet voorkomen dat de Unie uiteenrafelt.

Met het separatisme van Wales liep het al los, de Schotten lijken voorlopig ook trouwe Britten, maar over de status van Ulster heeft zo'n dertig jaar een bijna-burgeroorlog gewoed, die aan 3.000 mensen het leven heeft gekost. De overdracht van macht door het landsparlement in Westminster aan de nieuwe assemblee in Belfast, gisteren bij koninklijk besluit bekrachtigd, werd dan ook pas mogelijk nadat de Noord-Ierse partijen het groene licht gaven voor een `onvrijwillige coalitieregering' van protestantse en katholieke ministers. Een andere voorwaarde werd vanmiddag vervuld, toen de Ierse republiek haar in de grondwet vastgelegde aanspraak op ,,het hele eiland Ierland'' opgaf en verving door een bouwsel van raden tussen Noord en Zuid.

In Schotland en Wales, die al langer indirect grote invloed hadden op hun interne zaken, lijkt het nieuwe zelfbestuur na een half jaar vloeiend ingeburgerd. De recente schandalen over corruptie of doorgeslagen bureaucratie zijn zelfs te zien als levenstekens van een gezonde democratie. In Ulster ligt het anders, is de overgang scherper. Want afgezien van een kort, door wantrouwige protestanten opgeblazen experiment in 1974, werd de provincie 27 jaar rechtstreeks vanuit Londen bestuurd. ,,Een gigantische stap'', zei premier Blair gisteren dan ook over het beëindigen van de zogeheten Direct Rule. Wat het in praktijk betekent is echter nog onduidelijk, want voorlopig blijft Noord-Ierland een buitenbeentje.

Zo mag de regering onder leiding van leider David Trimble de facto alleen `op proef' beginnen. Want zijn partij, de protestantse Ulster Unionist Party (UUP), ging zaterdag wel akkoord met een regering die ook het republikeinse Sinn Féin zou bevatten, maar verbond er een ontbindende voorwaarde aan. Als het verboden Ierse Republikeinse Leger (IRA), de militaire tak van Sinn Féin, niet vóór februari begint te ontwapenen, nemen Trimble en zijn drie ministers ontslag. Dat moest voorkomen dat de UUP de regering deelt waarin ,,één partij onder tafel een machinepistool vasthoudt''. Dat de regering, waarin sommige ministers uit beide kampen bloed aan de handen hebben, voor februari grote besluiten neem, lijkt daarom onwaarschijnlijk.

Er is nog een verschil met Schotland en Wales. In Ulster is de besluitvorming formeel aan de twee geloofsgroepen gekoppeld. Een regeringsvoorstel kan pas wet worden als protestantse en katholieke fracties in de assemblee elk in meerderheid voor zijn, óf als er in de assemblee als geheel een meerderheid van zeker zestig procent bestaat. Dat getal en het systeem van zetelverdeling moeten voorkomen dat de protestantse meerderheid zijn zin zou kunnen doordrijven. Die formule staat óók garant voor veldslagen langs oude lijnen. In de regering hebben de haviken misschien een duivenpak aan, in de assemblee niet.

De ontwapeningskwestie is slechts een begin. Neem de post Onderwijs, die in handen is van Sinn Féin-minister Martin McGuinness, de voormalig stafchef van de IRA. Het is cynisch dat deze man verantwoordelijk wordt voor de opvoeding van onze kinderen, vatte een protestantse mede-ministers de mening in zijn kamp over McGuinness' benoeming samen. McGuinness zelf beloofde gisteren ,,fair play''. Omdat het onderwijs van Ulster hoofdzakelijk ook nog volgens geloof is ingericht, wandelt McGuinness met open ogen een mijnenveld in.