Jacht op menselijk DNA opgevoerd

Het eerste menselijke chromosoom is bijna in kaart gebracht. Door moderne technologieën is dat veel sneller gebeurd dan verwacht.

,,One down'', zei de Britse biochemicus Ian Dunham vandaag bij de presentatie van chromosoom 22, het eerste menselijke chromosoom waarvan de erfelijke code in kaart is gebracht. Dunham leidde dat onderzoek. ,,Nu de andere chromosomen nog'', liet de Brit weten.

Met de presentatie van chromosoom 22 bewijst het Human Genome Project goed op koers te liggen. Eén chromosoom is nu in kaart gebracht, op een paar kleine gaatjes na.

De overige chromosomen zullen niet lang op zich laten wachten. In eerste instantie hoopten de deelnemers aan het wetenschappelijke megaproject dat ze het erfelijk materiaal van de mens, bestaande uit drie miljard letters, voor 2005 in kaart zouden hebben. Maar inmiddels zijn de gebruikte technologieën verbeterd. Bovendien heeft het overheidsproject competitie gekregen van Celera Genomics, het bedrijf van de Amerikaanse `genenjager' J. Craig Venter. Daardoor is de jacht op de menselijke DNA-code stevig opgevoerd.

De verwachting is inmiddels dat er voor 2003 een ,,behoorlijke schets'' van die code op tafel ligt. Venter beweert dat hij de klus aan het eind van 2001 al zal hebben geklaard.

Het chromosoom dat nu is ontcijferd, bestaat uit een reeks van 33,4 miljoen basenparen, de erfelijke letters. De onderzoekers laten weten dat het chromosoom nog niet helemaal in kaart is gebracht.

Er zijn nog 11 gaatjes. Maar die zijn met de huidige technologieën moeilijk op te vullen. Het is niet bekend of er op de ontbrekende stukken nog belangrijke genen liggen.

De afgelopen vier jaar zijn er al talloze DNA-codes ontcijferd. Met name van bacteriën. Twee jaar geleden kwam de DNA-code van de rondworm C. elegans gereed, onlangs meldden onderzoekers de ontcijfering van een chromosoom van de malariamug en dit jaar wordt de totale DNA-code van de zandraket verwacht.

Uit de analyses van al dat DNA zal blijken hoe sterk erfelijke informatie in de evolutie bewaard is gebleven. De genen die tot nu toe op chromosoom 22 zijn gevonden, waren ook allemaal aan te treffen tussen het erfelijk materiaal van de muis.

Een belangrijke taak voor de komende jaren zal zijn om na te gaan wanneer een gen precies wordt aan- en uitgeschakeld. Ook zal duidelijk moeten worden voor welk eiwit een gen codeert, hoe zo'n eiwit in de cel functioneert en hoe de interactie is met de duizenden andere eiwitten die in een cel actief zijn.