`Waar jij voor staat, is nodig op straat'

De overspannen arbeidsmarkt leidt overal tot problemen. Wie lost ze op en hoe gaat dat? Deel 3 van een serie: De politie.

Iedere wijk zijn eigen politieman, was het idee. Ook in Ermelo zouden agenten in het kader van `gebiedsgebonden politiewerk' de helft van de tijd aan een vaste wijk gaan besteden. ,,Dat is erbij ingeschoten'', zegt teamchef P. Hafkamp nu. Naast hun normale werk lukte het ze tot nu toe maar een dag per week in `hun' wijk te zijn.

Team Ermelo heeft 26 politiemensen en bijna anderhalf jaar stonden vier vacatures open. Ook waren er langdurig zieken, een ernstig dienstongeval en iemand die inmiddels gedeeltelijk is afgekeurd. Op één na zijn de vacatures onlangs, eindelijk, gevuld. ,,Ik denk dat onderschat is wat de consequenties waren toen is besloten dat er meer agenten in de steden moesten komen'', zegt Hafkamp. ,,Dat ging ten koste van agenten op het platteland.''

De totale politiesterkte was bij de laatste telling, december vorig jaar, 42.351 personen groot. Dit jaar zijn er circa 1500 vacatures, maar dat aantal gaat de komende jaren fors toenemen. Tot 2010 verwacht de politie in totaal 15.000 vacatures te moeten vullen. Allereerst is in het regeerakkoord vastgelegd dat de politie met 3400 fte's (full time equivalent) moet worden uitgebreid. Dan is er de uitstroom door natuurlijk verloop, de invoering van de 36-urige werkweek en het werken in deeltijd. Bovendien is 15 procent van het politiepersoneel nu ouder dan 50 jaar. De korpsen gaan flink vergrijzen.

Lange tijd waren de korpsen op het platteland `krimpkorpsen' ten behoeve van de `groeikorpsen' in de grote steden. Inmiddels mogen plattelandskorpsen weer personeel werven, al geldt nog het gentlemens agreement dat het platteland niet al te veel agenten uit de Randstad aantrekt.

In de grote steden worden de meeste agenten opgeleid en het aanbod op de arbeidsmarkt is er het grootst. Maar personeel uit de Randstad heeft een toenemende neiging naar het platteland te trekken: terug naar de eigen geboortegrond. Prozaïscher motieven spelen ook een rol: agenten van het Amsterdamse korps bijvoorbeeld wonen nogal eens buiten de stad en hebben steeds minder zin dagelijks in de file te staan en torenhoge parkeertarieven te betalen. De korpsleiding denkt daarom over alternatieven, zoals woonvoorzieningen voor agenten in de stad. Minister Peper (Binnenlandse Zaken) stelde maandag voor agenten in steden beter te gaan betalen. De korpsen in het noorden van het land en in Limburg zullen vacatures de komende jaren relatief het gemakkelijkst kunnen vullen; daar is de krapte op de arbeidsmarkt het geringst. De korpsen die het door krapte het moeilijkst zullen krijgen zijn Utrecht, Gooi- en Vechtstreek, Hollands-Midden, Brabant-Noord en Brabant-Zuid-Oost.

,,Wij kunnen niet op tegen lease-auto's'', zegt korpschef M. Beuving van de politie Noord- en Oost-Gelderland. Hij is portefeuillehouder personeel in de Raad van Hoofdcommissarissen en noemt de krapte op de arbeidsmarkt ,,het grootste probleem'' dat de politie de komende jaren heeft. Schoolverlaters lijken een voorkeur te hebben voor de verlokkingen van het bedrijfsleven. De politie kan daar alleen ,,het maatschappelijk belang dat wij hebben'' tegenover stellen, zegt Beuving. Daarom is nu de driejarige imagocampagne `Waar jij voor staat, is nodig op straat' gestart. Er wordt op radio en tv geadverteerd, in jongerenbladen, in de bioscoop en op Internet (www.politie.nl). Maar laat een schoolverlater zich daar nog mee paaien? Jawel, zegt Beuving, al laat hij niet na te vermelden dat zij ook gelokt worden door de vergoeding van 1000 gulden per maand die een agent in opleiding vanaf het begin ontvangt: meer dan het dubbele van een basisbeurs.

De `politie-banenlijn' werd dit jaar door het Project Personeelsvoorziening Politie ingesteld als landelijk informatiepunt voor een sollicitatie bij de korpsen. Er meldden zich inmiddels 70.000 belangstellenden. Hun belangrijkste motivaties zijn volgens woordvoerster M. van der Linden ,,de afwisseling, het buiten werken, met mensen werken''. Van der Linden: ,,Eenderde is echt geïnteresseerd en voldoet aan de voorwaarden.'' Tot nu verwees de banenlijn 8500 personen door naar de korpsen. Van der Linden: ,,De ervaring leert dat daarvan 25 procent zal solliciteren.'' Ja, beaamt ze, ze zullen nog fors moeten werven.

Allochtonen en vrouwen, daar moet de politie het de komende jaren van hebben. Minder dan een kwart van de totale sterkte is nu vrouw; over het aantal politiemensen van allochtone afkomst bestaat geen betrouwbare registratie. Het tijdschrift Elsevier telde dit jaar in de korpsen en kwam op minder dan 5 procent.

,,De Nederlandse cultuur is dominant in de korpsen'', zegt Beuving. ,,De agent is nog altijd een 40-jarige blanke man.'' Dat schrikt af. Uit Amsterdams onderzoek bleek dat die witte mannencultuur mensen doet vertrekken. Beuving noemt dat het ,,draaideur-effect''. ,,Je haalt ze met extra moeite binnen, maar ze staan ook zo weer buiten.'' De politie wil ,,meer energie'' in allochtonen en vrouwen steken. Zo heeft de Amsterdamse politie sinds drieënhalf jaar een `projectbureau diversiteit', dat onder meer netwerken van allochtoon personeel stimuleert om de blanke mannencultuur te kleuren.

Naast het alom lokkende bedrijfsleven is defensie de belangrijkste concurrent van de politie. Ze zoeken mensen met dezelfde karakterstructuur, waarbij ,,evenwichtigheid'' de belangrijkste voorwaarde is. Beuving wil van de nood een deugd maken: ,,Defensie zoekt nu mensen voor contracten van zes jaar. Die zouden daarna met een verkorte opleiding kunnen instromen bij de politie.'' Met de marechaussee zijn daarover al afspraken gemaakt. Beuving stelt zich voor dat dergelijke convenanten er ook komen voor het bedrijfsleven, om administratieve en leidinggevende vacatures te vullen.

Voldoet de ouderwetse diender nog? De nieuwe trend van het `gebiedsgebonden werken' bij de politie vereist samenwerking en overleg met organisaties in de buurt. Schooldirecteuren of hulpverleners hebben meestal een HBO-opleiding of meer. De ex-mavoscholier met 18 maanden politieschool kan daar soms moeilijk tegenop. In 2002 wordt de politie-opleiding daarom ingrijpend omgevormd tot een volwaardige beroepsopleiding met 6 niveau's, die aan moet sluiten op HBO en academisch onderwijs. Onder het motto `lerend werken en werkend leren' leidt niveau 1 in maximaal een jaar op tot stadswacht, niveau 2 in drie jaar tot agent en zo stijgen de rangen en het aantal leerjaren per niveau. Wie in vier jaar niveau 6 volbrengt gaat `master' heten en heeft een opleiding die gelijkwaardig aan de universiteit moet worden.

Het heeft voor de arbeidskrapte voordelen, zegt Beuving. Men hoeft geen agent voor het leven meer te worden, omdat de politie-opleiding later desgewenst beter aansluit op een andere studie. En instromen wordt voor mensen met een HBO-opleiding of academici aantrekkelijker. Bovendien maakt het de vijver om uit te vissen groter en worden de korpsen gevarieerder van samenstelling. En de agent krijgt weer status op straat. ,,Iedereen die het maatschappelijk belang hoog acht'', zegt Beuving, zou zo agent kunnen worden. Wervend: ,,Niets voor u? Voor een paar jaar?''

Bron cijfers: Ministerie van Binnenlandse Zaken en het Landelijk Selectie en Opleidingsinstituut Politie (LSOP).