Ik kan... batterijen opladen

Een jaar of dertig geleden verschenen de eerste oplaadbare batterijen op de markt. Eerst alleen in speciale toepassingen (scheerapparaten), daarna ook als gewone rondcellen. Je zou verwachten dat sinds die tijd nauwelijks eenmalige batterijen te koop zouden zijn. Maar de gewone batterij wordt nog volop verkocht. De groei is er een beetje uit, maar dat komt vooral doordat de batterijen steeds langer meegaan.

Eenmalige batterijen zijn behoorlijk duur. Twee gulden voor een alkaline penlight batterij is heel normaal. Waarom zouden mensen ze dan toch blijven kopen als een oplaadbare penlight vijf gulden kost en duizend maal herladen kan worden? Het antwoord is: oplaadbare batterijen bevallen meestal niet. Ze zouden in het gebruik erg tegenvallen omdat ze snel leeg zijn en die duizend keer herladen zou bij lange niet gehaald worden.

Ik schrijf zouden. Want oplaadbare batterijen zijn wèl vaak goede vervangers van eenmalige batterijen. Je moet alleen weten wanneer. Dat ze eerder leeg zijn klopt: ze hebben een geringere capaciteit dan een alkaline batterij. Maar dat ze de duizend herladingen niet halen, komt doordat ze verkeerd worden gebruikt.

Je hebt tientallen soorten herlaadbare batterijen, maar in de praktijk heb je vooral te maken met nikkelcadmium batterij (NiCad) en nikkelmetaalhydride batterij (NiMH). NiCad's en NiMH's zijn niet alleen herlaadbaar, ze verschillen van eenmalige batterijen ook in een twee andere opzichten: ze hebben een andere spanning en ze hebben een hoge zelfontlading.

Over die spanning bestaan veel misverstanden. NiCad en NiMH hebben een spanning van 1,2 volt (een samenstel of pack heeft een veelvoud daarvan: 2,4 volt, 3,6 volt enz), terwijl een nieuwe eenmalige batterij 1,5 volt heeft. Veel mensen denken dat NiCad's en NiMH's daarom eenmalige niet goed kunnen vervangen. Wat zij niet weten is dat de spanning van eenmalige batterijen tijdens gebruik langzaam terugloopt, tot zo'n 1 volt. NiCad's en NiMH's blijven de hele tijd 1,2 volt leveren – tot ze ineens leeg zijn. Veel belangrijker is de grote zelfontlading van NiCad's en NiMH's. Die kan oplopen tot 10 procent van de capaciteit per maand. Voor klokjes, wekkers, rookmelders en afstandbedieningen is een dure, oplaadbare batterij dus niet handig. Die dingen werken jaren op een eenmalige batterij (met een zelfontlading van 1 procent per jaar).

De NiCad-batterij heeft nog een eigenaardigheid: hij kan er niet tegen als hij halfvol wordt opgeladen. Door die behandeling verliest hij een deel van zijn capaciteit. Dit heet het `geheugeneffect', omdat het lijkt alsof de batterij zich herinnert in welke toestand hij werd herladen. Wat je dus nooit moet doen is een NiCad `voor de veiligheid nog even wat bijladen'. Ook moet je een NiCad nooit overladen. Dus nooit hem een nachtje in de lader laten zitten om hem `eens lekker vol te krijgen'. De NiCad heeft een groot piekvermogen, reden waarom hij geschikt is voor powertools.

De NiCad eist een zeer precieze laadprocedure. Hij wil volledig ontladen zijn en dan precies de juiste laadspanning en laadtijd. Dan gaat de NiCad gemakkelijk 1.000 laadcycli of langer mee. Voor dat doel zijn er intelligente laders te koop, die de laadprocedure geheel correct uitvoeren. Ze ontladen eerst van tevoren. Op dit soort laders zitten minstens drie lampjes: een ontlaadlampje, een laadlampje en een `is klaar'-lampje.

Helaas is het merendeel van de laders niet intelligent. Je zult de batterij zelf moeten ontladen. Bij een boormachine is dat niet moeilijk: gewoon nog even aanzetten. Bij andere apparaten een tijdje aan laten staan. In elk geval nooit kortsluiten. De laadtijd staat op de gebruiksaanwijzing. Zet voor de veiligheid een wekker.

Het opladen van de NiMH-batterij komt er minder op aan. Dat komt goed uit voor gebruik in mobiele telefoons die vaak standaard in de lader worden gezet. De NiMH houdt ervan om goed vol te zijn; dat komt de levensduur ten goede. Toch is het aan te raden om zo eens in de drie maanden een NiMH-pack geheel te ontladen. Daarmee worden de verschillende cellen `gelijk op nul gezet'. De NiMH heeft een tweemaal zo hoge capaciteit als de NiCad, maar hij is dan ook twee keer zo duur. Nadelen van de NiMH zijn de hoge prijs, de vrij korte levensduur (500-1.000 cycli, maar dan wel ondiepe) en zijn geringe piekvermogen.

Bekijk bij ieder oplaadbaar apparaat wat voor batterij erin zit. De afgelopen jaren zijn honderdduizenden kruimelzuigers en oplaadbare zaklantaarns uit onwetendheid weggedaan – hopelijk bij het chemisch afval. Want vooral NiCad's zijn heel giftig.