Biecht van Kohl moet angel uit affaire halen

Met zijn boetedoening over geheime rekeningen van de CDU heeft oud-bondskanselier

Helmut Kohl de schade voor de partij willen beperken. Maar hij heeft wel erg veel vragen onbeantwoord gelaten.

Wat Helmut Kohl niet wilde, is gebeurd. Zijn goede naam is in diskrediet geraakt. Met het verbreken van zijn stilzwijgen over zijn rol in de smeergeld-affaire, waarin de CDU verzeild is geraakt, heeft Kohl meer vragen opgeworpen dan beantwoord. Veel Duitsers kunnen hun oren niet geloven. Is de demontage van de oud-kanselier als monument van politieke onberispelijkheid hiermee afgelopen of is dit slechts het begin van een verder verval?

,,We zijn het erover eens dat de politiek tijdens Kohls regeerperiode niet omkoopbaar is geweest'', zei Wolfgang Schäuble, de huidige CDU-voorzitter, quasi opgelucht tijdens de persconferentie in Berlijn, nadat Kohl het veld had geruimd. ,,Ook is iedereen het erover eens, dat geen van de betrokkenen zich op de een of andere manier persoonlijk heeft verrijkt.''

Maar met zijn publieke biecht heeft Kohl misschien zijn partij willen behoeden voor politieke schade bij de komende verkiezingen in Sleeswijk-Holstein. Tegelijkertijd geeft zijn bekentenis, dat hij er in de CDU een eigen geheime boekhouding op nahield, voedsel aan het wantrouwen jegens de politiek.

En dat wantrouwen is volgens de Frankfurter Allgemeine Zeitung (FAZ) groter dan ooit. ,,Had de republiek niet juist een schandaal met partijgelden beleefd, toen de penningmeester van een volkspartij een koffer met een miljoen mark in contanten accepteerde?'', schrijft de FAZ in een commentaar. De krant gaf een hint naar de zogeheten Flick-affaire, die begin jaren tachtig de Bondsrepubliek schokte, omdat het concern politici had omgekocht.

De CDU hoopt nu met Kohls dramatische boetedoening de angel uit de pijnlijke smeergeld-affaire te hebben getrokken. Schäuble verklaarde het `systeem-Kohl' tot verleden tijd. Kohl had er een patriarchale stijl van leidinggeven op nagehouden met als keerzijde, ,,dat niet altijd aan de formele voorschriften en statuten van de partij werd voldaan''. Dit mocht in de jaren tachtig nog en vogue geweest zijn, maar inmiddels is deze regeerstijl niet meer modern.

Maar zo gemakkelijk zal de partij niet met Kohls erfenis kunnen afrekenen. Het vermaarde `systeem-Kohl' stond vooral bekend als een politiek systeem. Tijdens zijn lange jaren als partijvoorzitter en bondskanselier (zestien jaar) had Kohl een ingenieus politiek netwerk ontwikkeld. Hij kende iedereen, hoorde alles en trok via de telefoon, bijeenkomsten in de sauna of in het café aan de touwtjes. Politieke vrienden werden beloond, dwarsliggers bestraft en op een zijspoor gezet. Als een pater familias regeerde Kohl op deze manier 25 jaar lang zijn partij.

Na zijn bekentenis over het bestaan van geheime rekeningen, rijst bij vele van zijn 640.000 partijgenoten de bange vraag of het systeem-Kohl ook uit financiële schouderklopjes bestond. Wat betekende de regel die onder Kohl gold `niet iedereen hoeft alles te weten'? Schäuble mag het afscheid van het patriarchaat hebben verkondigd, in zijn partij woedt de veenbrand verder.

Want werd het politieke netwerk van Kohl ondersteund door een financieel systeem-Kohl? Volgens informatie in de Duitse pers zou er ten minste drie miljoen mark op dubieuze rekeningen hebben gestaan.

Wie werden beloond met de gelden, waarmee Kohl in zijn geheime boekhouding naar eigen goeddunken heen en weer schoof? Waar kwamen de marken vandaan, waarvan Kohl zegt de herkomst niet te kennen?

Het zijn allemaal vragen, waarop de oud-kanselier het antwoord schuldig is gebleven, en die niet alleen zijn partijgenoten opgehelderd willen zien. De regerende SPD is vast van plan politieke munt uit de affaire te slaan. De slechte opiniepeilingen en de schare aan verkiezingsnederlagen, die de SPD dit najaar in belangrijke deelstaten heeft geleden, zijn voor de sociaal-democraten en overigens ook voor de zieltogende Groene Partij belangrijke drijfveren `om de onderste steen boven te krijgen'.

SPD-partijsecretaris Franz Müntefering verklaarde gisteren dan ook triomfantelijk, dat Kohl er met deze boetedoening nog niet vanaf is. Er bestaat niet iets als ,,eigen recht, ook niet voor Helmut Kohl''. De oud-kanselier mag zich de koning van de CDU hebben gevoeld, de SPD zal er voor zorgen dat de `vorst Helmut', die de Duitsers het liefst opnieuw als kanselier zouden hebben, alsnog mentaal wordt onttroond.

Twee maanden voor de verkiezingen in Sleeswijk-Holstein, waar CDU-kandidaat Volker Rühe al maanden voor ligt op de SPD-minister-president Heide Simones, grijpt de SPD alles aan om kostbare punten bij de kiezers te verdienen. De zaak-Kohl is een dankbare bliksemafleider voor de interne partijstrubbelingen, die de SPD in een zware crisis hebben gebracht.

Morgen wil de SPD in de Bondsdag beslissen over het instellen van een parlementaire onderzoekscommissie naar de smeergeld-affaire en de rol van de CDU.

Het enige dat de CDU rest is zelf opheldering te verschaffen over mogelijke financiële dwaalwegen van de partij. Wolfgang Schäuble is zich daarvan als eerste bewust en heeft de kwestie aangegrepen zich als een moderne `post-Kohliaan' te profileren. Schäuble zou wat graag een streep onder het verleden zetten en over de schaduw van Kohl in de partij heenspringen.

De jongere garde in de CDU moest weinig hebben van Kohls autocratische heerschappij, waarbij andersdenkenden werden afgestraft. Niet voor niets nam Peter Müller, minister-president van Saarland en tevens een `jonge wilde', Schäuble vandaag openlijk in bescherming. De huidige partijvoorzitter zou beslist niet op de hoogte zijn geweest van de handelwijze van zijn voorganger, aldus Müller. Inmiddels heeft Schäuble het economische accountantbureau Ernst & Young opdracht gegeven een grootscheeps onderzoek in te stellen.

Zowel de oud-partijvoorzitter zelf als de CDU heeft er baat bij als snel blijkt, dat Kohls geheime boekhouding niets heeft te maken met de omvangrijke smeergeld-affaire. Want dat het politieke leven van de `kanselier van de hereniging' zal eindigen in een vuige geld-affaire, zoals Der Spiegel schreef, wensen vooralsnog maar weinig Duitsers werkelijk te geloven.