Surrealistische filmbeelden en tekeningen Ansuya Blom

Bij de meeste Hollywoodfilms hoef je als kijker nauwelijks moeite te doen om de beelden die op het doek voorbijtrekken aaneen te rijgen tot een verhaal. Het vermaak wordt in hapklare brokken opgediend terwijl je passief in je stoel achteroverleunt. De voorspelbaarheid van veel films maakt dat je vaak al van tevoren kunt zeggen hoe de verhaallijn zich zal ontwikkelen. De man en de vrouw die in de eerste scène tegen elkaar opbotsen, zullen aan het eind van de film gelukkig getrouwd zijn en de dader van een moordpartij wordt uiteindelijk altijd wel weer opgepakt.

Anders is het als tussen de afzonderlijke filmbeelden nauwelijks een logisch verband bestaat en het houvast van een verhalende ontwikkeling ontbreekt. Bij de drie films die beeldend kunstenaar Ansuya Blom (1956) laat zien in het Stedelijk Museum Schiedam is dat het geval. Je wordt als kijker alleen gelaten met een reeks prachtige, maar verwarrende beelden en je moet je eigen fantasie de vrije loop laten.

In de film Dear (1998) draagt de verteller fluisterend fragmenten voor uit brieven aan een onbereikbare vriend. Ondertussen trekken dreigende en soms apocalyptische beelden op het scherm voorbij: atoombommen komen tot ontploffing, een vrouw kruipt over de grond, een pistool wordt tegen een hoofd gezet, een arm wordt tot bloedens toe opengekrabd, mensen in witte pakken vegen de vloer aan. De zwaarmoedige sfeer, neergezet in trage filmbeelden met grote licht-donkercontrasten, doet denken aan de films van Russische regisseurs als Tarkovsky en Sokurov.

De wereld die Ansuya Blom in Dear verbeeldt, is maar ten dele herkenbaar en roept bij iedere toeschouwer weer andere associaties op. De film zou een verhaal kunnen zijn over een overlevende van een kernramp, die tevergeefs contact zoekt met haar geliefde en vervolgens langzaam gek wordt. Maar het zou net zo goed een verhaal kunnen zijn over iemand die is opgesloten in een inrichting. De film zou dan de hallucinaties van de hoofdpersoon kunnen verbeelden.

In de catalogus die bij de tentoonstelling in Schiedam is verschenen, zegt Blom dat zij meer van gedichten houdt dan van romans, omdat een dwingende verhaallijn het vormen van eigen ideeën in de weg kan zitten. Zoals in een gedicht een enkel woord een stroom van gedachten op gang kan brengen, zo bieden Bloms poëtische filmbeelden toegang tot een mysterieuze fantasiewereld die zich deels in het hoofd van de kijker bevindt.

Ook in haar tekeningen en sculpturen schotelt Blom de toeschouwer surrealistische taferelen voor. Hierin zijn wel losse flarden van de werkelijkheid te herkennen, zoals menselijke lichaamsdelen of meubelstukken, maar de omgeving waarin ze zijn opgenomen komt ons totaal vreemd voor. Ruggenwervels groeien uit in boomtakken of in woorden, tafels en stoelen gaan bedekt onder een laag dikke zwarte haren en langgerekte gipsen larven staan rechtop als ballerinas op spitzen.

De werken dragen cryptische titels als Mômomeasure of The secret life, wat het nog moeilijker maakt om te begrijpen wat je ziet. In tegenstelling tot Bloms films, waarbij nog genoeg ruimte voor interpretatie is overgelaten, verbeelden haar tekeningen een gesloten wereld waar je als buitenstaander maar moeizaam kunt binnentreden.

Een uitzondering vormt het werk The mute house I (1993), dat bestaat uit een blok van negen ingelijste tekeningen. De voorstellingen, vage impressies van het interieur van een ziekenhuis of psychiatrische inrichting, zijn met vuur in het papier gebrand. Het is alsof je als een slechtziende door de verschillende vertrekken de slaapzalen, de lange gangen, de badkamer en de kantine loopt en alleen de vlekkerige contouren van de voorwerpen kunt onderscheiden. De inktafdruk van een hand die iedere tekening bedekt, versterkt die aftastende indruk alleen maar. The mute house is het meest filmische werk op de tentoonstelling. De sfeer en de toon zijn door de kunstenaar gezet, het verhaal kun je er moeiteloos zelf bij verzinnen.

Tentoonstelling: Ansuya Blom. T/m 23/1 in het Stedelijk Museum Schiedam, Hoogstraat 112, Schiedam. Dinsdag t/m zaterdag 11-17u, zondag 12u30-17u. Toegang: fl. 3,-. Catalogus fl. 59,50.

    • Sandra Smallenburg