De Waart geeft Bruckner rust, licht en lengte

Als de mening van de pers doorslaggevend zou zijn voor het lot van een muziekstuk, zou de Achtste symfonie van Anton Bruckner geen repertoire hebben gehouden. Criticus Eduard Hanslick hekelde het werk ruim een eeuw geleden als `nachtmerrie-achtig kattengejammer' in een stijl die in zijn optiek het ergste deed vrezen voor de toekomst van de muziek. Maar Hanslicks mening hield geen stand en Bruckners Achtste wel.

Tijdens de Brucknercyclus die Edo de Waart als chef-dirigent van het Radio Filharmonisch Orkest realiseert, was afgelopen weekeinde de beurt aan de Achtste symfonie tijdens twee uitvoeringen van in Utrecht en Amsterdam. Waar een topzware, romantische lezing van de Achtste misschien nog enig begrip zou kunnen opwekken voor Hanslicks afkeur van Bruckners cumulatieve climaxen en langgerekte spanningsbogen, De Waart ontdeed de partituur van elk overtollig gewicht en liet Bruckners geest opvallend licht en elegant rondwaren.

De Waart eerbiedigt in zijn visie op Bruckners Achtste symfonie een zorgvuldige, gedoseerd opgebouwde weergave van de muzikale ontwikkeling. Zijn aanpak stelt het betoog vóór het uitroepteken, en laat grootschalige eenheid prevaleren boven kleinschalige effecten. Hier regeerde Bruckner de retoricus over Bruckner de romanticus, en werd bombast beteugeld met beheersing, doordat elke stap werd gezet in het licht van de volgende. Slechts op de knooppunten van de partituur, veroorloofde De Waart zich eigenzinnige accenten in tempo en dynamiek

Dat een dergelijke analytische aanpak geenszins hoeft te lijden tot een afstandelijke klank, bewees het Radio Filharmonisch Orkest in de majestueuze weergave van het eerste deel, in de elasticiteit van het Scherzo en in de gonzende sonoriteit van de strijkers in het Adagio. De Waart liet Bruckners Achtste met aandacht, rust en een lange adem opbloeien en realiseerde een bedachtzame, maar nergens bedaagde visie op het werk.

Concert: Radio Filharmonisch Orkest o.l.v. Edo de Waart. A. Bruckner, Symfonie nr. 8 (Fassung 1890). Gehoord: 27/11 Concertgebouw, Amsterdam. Radio 4: 1/12 20 uur.

    • Mischa Spel