Basiliek Assisi plechtig heropend

Na een restauratie van tachtig miljoen gulden die in recordtijd is uitgevoerd is gisteren in Assisi de basiliek van Sint Franciscus heropend, die twee jaar geleden ingrijpend werd beschadigd bij een aardbeving.

De stabiliteit van het gebouw is vergroot. Van de fresco's die in tienduizend stukjes uiteen zijn gevallen, zijn er al twee gereconstrueerd en opnieuw geplaatst. Het werk aan een vijftal andere gaat door.

De steigers en ateliers van zowel kerk als laboratorium - een grote ruimte van het klooster waar deskundigen puzzelen met de fresco-fragmenten - worden `de werkplaats van de utopie' genoemd. Want het leek een onmogelijke opgave om de wereldberoemde kerk te heropenen vóór het jubeljaar, dat eind volgende maand begint. Het is tòch gelukt, dankzij honderden vrijwilligers, een speciale regeringscommissaris als regisseur, en een versnelling van allerlei bureaucratische procedures.

In een plechtige mis opgedragen door kardinaal Angelo Sodano, de tweede man van het Vaticaan, werd gistermorgen dit wereldse wonder gevierd. Het gewelf, dat bij de aardbeving op 26 september 1997 op twee plaatsen naar beneden stortte, vertoont zichtbare littekens. Maar volgens architecten is het dertiende-eeuwse gebouw nu steviger dan het was en kan het zonder problemen nieuwe aardbevingen doorstaan - vannacht was er weer een kleine beving in het gebied.

Boven de hoofdingang is een deel van de fresco's hersteld. De afbeeldingen van de heiligen Rufino en Vittorino zijn opnieuw aangebracht op het dakgewelf, al vertonen zij veel open plekken. Twintig tot dertig procent van de afbeeldingen is niet teruggevonden tussen het puin. ,,Tòch wilden we de fresco's opnieuw aanbrengen,'' zei minister van Cultuur Giovanni Melandri. ,,Het is een symbool voor een wond die we niet kunnen vergeten.''

De restaurateurs verwachten dat ze ook de afbeeldingen van andere heiligen voldoende kunnen reconstrueren om ze opnieuw op hun plaats te zetten. Rond Pasen zou deze puzzel klaar moeten zijn. Waarschijnlijk worden die fresco's pas na het jaar 2000 weer aangebracht, om steigers in de kerk te vermijden tijdens de verwachte enorme toeloop van pelgrims en toeristen.

Boven het nieuwe hoofdaltaar dat gisteren werd gewijd, zijn twee grote, lichte plekken in het gekleurde kruisgewelf. Daar hoorden een fresco van de schilder Cimabue thuis, dat de evangelist Mattheus verbeeldde, en een fresco van de kerkvader Hieronymus, toegeschreven aan Giotto. Deze fresco's zijn in ongeveer 150.000 stukjes uiteengevallen bij de beving. ,,De echte uitdaging is te zien of we deze afbeeldingen kunnen reconstrueren,'' aldus Antonio Paolucci, de regeringscommissaris die het herstelwerk aan de basiliek heeft geleid.

Aanvankelijk was Paolucci bang dat de kale plekken zeer storend zouden werken, maar hij vindt nu dat dit wel meevalt. De fresco's op de muren en de rest van het dakgewelf geven het interieur zoveel kleur dat die lege plekken er niet sterk uitspringen. ,,De basiliek heeft zo'n uitstraling dat zij ook deze wonden kan opnemen.''

Een plan om op de kale plekken dia's van de oorspronkelijke fresco's te projecteren, lijkt nu van de baan. Maar Paolucci zei dat nog zeker anderhalf jaar is gemoeid met de poging de twee fresco's te reconstrueren. Ze zouden dan later te zien zijn in een museum.

Bij de restauratie is ook de fresco-cyclus op de zijmuren van Giotto, over het leven van Sint Franciscus, grondig schoongemaakt. De schilderingen waren onder een dikke laag stof komen te zitten.

Om herhaling van de ramp, die vier mensen het leven kostte, te voorkomen, is het dakgewelf versterkt. Uit de ruimte tussen binnengewelf en puntdak is meer dan duizend ton puin weggehaald dat al decennia lang als een bom boven de kerkgangers heeft gehangen - waarschijnlijk is het gewelf bezweken toen het puin tijdens de aardbeving ging schuiven. De ribben van de gewelven, versterkt met kunststof, zijn op een aantal punten met speciale kabels opgehangen aan het dak.

Overigens was gisteren niet iedereen in feestelijke stemming. Nog steeds wonen ongeveer tienduizend mensen die bij de aardbeving dakloos raakten, in noodwoningen in geïmproviseerde kampen.

    • Marc Leijendekker