VROEGE MENOPAUZE VERHOOGT KANS OP HART- EN VAATZIEKTEN

Vrouwen die vroeg in de overgang komen, maken aanmerkelijk meer kans op slagaderverkalking en hartinfarcten. Dat blijkt uit het proefschrift Oestrogenen, atherosclerose en hart- en vaatziekten, waarop Iris Westendorp op 1 december promoveert aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam.

In Nederland zijn hart- en vaatziekten zowel voor vrouwen als mannen de voornaamste doodsoorzaak. Na de middelbare leeftijd neemt de kans op hart- en vaatziekten bij vrouwen snel toe. Hoewel onderzoeksresultaten tot nog toe niet eenduidig waren, komen er steeds meer aanwijzingen dat de menopauze hierbij een belangrijke rol speelt, ook al weet men nog niet precies hoe dat in zijn werk gaat.

Iris Westendorp verrichtte een epidemiologisch onderzoek bij 4853 vrouwen van 55 jaar en ouder in de Rotterdamse wijk Ommoord. Ze ontdekte dat vrouwen die al vroeg, vòòr hun veertigste, in de menopauze waren gekomen, een 2.8 maal verhoogde kans hadden op aderverkalking in de halsslagaders. Vrouwen die voor hun vijfenveertigste jaar in de menopauze kwamen, hadden een 1.7 maal verhoogde kans op vaatlijden in de benen (perifeer vaatlijden) en een 2,5 maal verhoogde kans op een hartinfarct. Een vroege verwijdering van beide eierstokken gaf een verhoogde kans op aderverkalking en op een hartinfarct te zien. Vrouwen bij wie de baarmoeder was weggehaald zonder verwijdering van beide eierstokken liepen echter geen verhoogd risico. Volgens de onderzoekster bieden vrouwelijke hormonen (oestrogenen) een zekere bescherming tegen hart- en vaatziekten. Een vroege menopauze zou de kans op aderverkalking kunnen vergroten doordat de productie van deze vrouwelijke hormonen wegvalt. Binnen drie jaar na de laatste menstruatie hebben vrouwen een significant verhoogd (totaal-) cholesterolgehalte in hun bloed, het nam daarna niet verder meer toe.

Toediening van oestrogenen na de menopauze zou het optreden van aderverkalking mogelijk kunnen vertragen of uitstellen (zogenoemde hormone substitute therapy). Sommige vrouwen krijgen oestrogenen voorgeschreven ter bestrijding van overgangsklachten zoals `opvliegers' en slapeloosheid. Vrouwen die deze hormonen langer dan een jaar hadden geslikt, blijken de helft minder kans op vaatlijden in de benen te hebben. Echografisch onderzoek wijst uit dat deze vrouwen een iets dunnere, meer elastische vaatwand bezitten. Maar een definitieve conclusie kon nog niet worden getrokken, want het effect van zo'n hormoonsubstitutiekuur kon niet experimenteel worden bevestigd. In een experiment met 121 vrouwen in de overgang had een behandeling van twee jaar lang oestrogenen slikken geen aantoonbaar gunstig effect op de vaatwanden. ``Misschien,'' zegt de onderzoekster, ``was de studie daarvoor te kort. Bovendien is het nadeel van zo'n hormoonsubstitutietherapie dat oestrogenen, als ze langer dan vijf jaar worden voorgeschreven, de kans op borstkanker verhogen. Het is een moeilijke afweging van risico's.''

    • Marion de Boo