Leraren, neem zelf het heft in handen

Het schooljaar 99/00 is nu een week of tien oud. Het is merkwaardig dat vierdeklassers nu al in de gaten hebben dat de komende twee schooljaren zoveel problemen op zullen leveren. Rond deze tijd ligt de boel net zo ongeveer op stoom, de klassen draaien, docenten en leerlingen kennen elkaar, al is het misschien nog niet allemaal bij naam. Hoe weten de leerlingen dat ze overbelast zullen raken? Hoe komt het dat de duizenden leerlingen in de circa 100 voorloopscholen, die vorig jaar met het studiehuis begonnen, toen met een nog zwaarder programma dan nu, in de afgelopen 14 maanden niet tot protestacties zijn gekomen? Ik verdenk een aantal docenten ervan hun leerlingen tot acties te hebben aangezet dan wel gemanipuleerd: `Jongens, het is gekkenwerk wat ik jullie opgeef, maar ik kan er ook niks aan doen. Dat hebben ze in Den Haag bedacht. Ga daar maar klagen. Mijn zegen heb je.'

Als bovenstaande veronderstelling waar is, hebben die leraren gelijk? Nee, zij horen zelf te gaan staken. Nee, want een deel van hun bezwaren is gegrond op slechte informatie. Ja, want hun schoolleiding heeft hen in de kou laten staan. Ja, de programma's zijn te zwaar.

De programma's zijn te zwaar ondanks de reductie van circa 5 procent van het programma, één van de eerste daden van staatssecretaris Adelmund vorig jaar. Voorzitter van het PMVO en opperstaker Zunderdorp heeft boter op zijn hoofd want hij weet allang dat de programma's te zwaar zijn. Lang geleden besloot de Stuurgroep, ook wel bekend als de commissie-Ginjaar, de voorloper van het PMVO, dat leerlingen in de bovenbouw van Havo en VWO per jaar 1.600 uur dienden te studeren. 40 lesweken x 40 uur = 1.600 uur. Dit was in de tijd dat Ritzen verkondigde dat er teveel studenten op de universiteit zaten, toen er een sfeer hing van `we moeten ze stevig aanpakken'. Op basis van die uren stelden vakdeskundigen (in de zogenoemde vakontwikkelgroepen) examenprogramma's voor de vele vakken en deelvakken samen. Nu zijn vakdeskundigen per definitie vakidioten, dus vulden zij de hun toebedeelde uren volledig met lesstof en verzwaarden deze bovendien nog met eisen ten aanzien van vaardigheden. Een leerling werkte en werkt in werkelijkheid circa 35 uur per week, 35 lesweken lang. 35 X 35 = 1.225 uur. De examenprogramma's zijn dus zo'n 25 procent te zwaar, vooruit, 20 procent als we de schrappingen van vorig jaar op 5 procent stellen.

Veel leraren hebben zich slecht laten informeren. Een deel van de schrappingen van Adelmund betrof het centraal te examineren programma. De overheid zei: `Dit en dat wordt niet gevraagd op het centraal schriftelijk maar je moet het wel behandelen'. Het was een uitnodiging tot burgerlijke ongehoorzaamheid. Niemand kan controleren of de schoolexamenstof ook werkelijk behandeld wordt. Zijn de programma's te zwaar, laten leraren dan schrappen in de schoolexamenstof als zij hart voor hun leerlingen hebben.

Veel schoolleidingen hebben hun docenten in de kou laten staan en dat breekt ze nu op. Zij hebben niet van tevoren gezegd tegen hun docenten: `Mensen, de programma's zijn te zwaar, belast de leerlingen minimaal.' Zij hebben hun bijscholingspotten van zo'n kleine 1.000 gulden per jaar per docent dikwijls slechts ten dele gebruikt ofwel opgesoupeerd aan bijscholing voor zichzelf en dus zo verhinderd dat docenten noodzakelijke informatie voorgeschoteld kregen.

De verfoeilijke profielen hebben geleid tot een verdubbeling van het aantal vakken per leerling. Veel docenten zien hun leerlingen dus 1 of 2 in plaats van 4 uur per week. Dat veroorzaakt een zeer schadelijk gebrek aan continuïteit zodat van fatsoenlijk onderwijs geen sprake meer is. Schoolleidingen konden dit voorzien en hadden roosters moeten aanpassen, bijvoorbeeld door het invoeren van halfjaarroosters. Het is daarom schandelijk dat schoolleidingen de leerlingstaking ondersteunen. Ze hadden hun leerlingen niet in deze situatie moeten brengen. Laten we 15-jarigen serieus nemen en laten we ze behandelen met alle respect die zij verdienen. Dat betekent dat leraren en schoolleiders zelf het heft in handen nemen. Ga zelf naar Den Haag als het echt zo erg is, en zorg er tegelijkertijd voor dat het onderwijs binnen de gegeven rammelende randvoorwaarden zo goed mogelijk verloopt.

Rob Knoppert is leraar natuurkunde.

    • Rob Knoppert