Gezond is niet mooi genoeg

Tot ver in de jaren zestig was het in sommige delen van Nederland heel gewoon dat jonge stellen voor hun bruiloft al hun tanden en kiezen lieten trekken. Als huwelijkscadeau kregen ze dan van hun ouders een kunstgebit. Dat zou later een hoop kosten én kiespijn schelen. De bruid kreeg van haar vader ook nog een korset. Want: een getrouwde vrouw heeft een korset en een kunstgebit.

De gedachte dat je met je eigen tanden het graf in gaat, is nog niet zo heel oud, zegt hoogleraar Sociale Tandheelkunde en Voorlichtingskunde M. Eijkman van het Academisch Centrum Tandheelkunde Amsterdam (ACTA). De echte `gebitsbewustwording' ontstond volgens hem pas rond 1975, toen de heilzame werking van fluoride op het tandglazuur was ontdekt en in het parlement verhitte discussies woedden over de toevoeging van fluoride aan het drinkwater. In Tiel en Culemborg werd daarmee geëxperimenteerd en na een jaar hadden de inwoners van Tiel beduidend minder gaatjes. Maar de Kamer verbood de toevoeging van fluoride. Door die fluoride-discussie werden tanden en kiezen wel ,, een issue''. Het tandbederf onder de Nederlandse bevolking was toen sinds de oorlog erger dan ooit. Eijkman: ,,Een luxe-verschijnsel, er werd in die tijd ontzettend veel gesnoept en de mondhygiëne was bar slecht.'' Het Ziekenfondsbesluit dat de Duitsers in 1941 hadden ingevoerd, hielp weinig. De Duitsers hechtten al veel eerder belang aan volksgezondheid en dus ook aan mondhygiëne. Zij stelden de saneringscriteria vast – gaatjes moeten gevuld, slechte kiezen getrokken – en zij introduceerden de halfjaarlijkse gebitscontrole. Eijkman: ,,Voor de oorlog was gebitsverzorging alleen weggelegd voor de hogere sociaal-economische klasse. De gewone bevolking ging alleen bij pijn naar een tandarts.''

Pas toen er fluoridetandpasta en -pilletjes op de markt kwamen, en rode oplostabletjes die overduidelijk lieten zien waar de tandplaque zat, werden de gebitten gezonder. Op scholen kwamen voorlichtingscampagnes: snoep verstandig, eet een appel. Kinderen en ouders werd geadviseerd niet op snoepgoed maar op iets hartigs te tracteren. En dat heeft effect gehad: tegenwoordig hebben de kinderen tot 12 jaar in 0,8 tand of kies een gaatje. Het Nederlandse kindergebit staat daarmee aan de top van Europa. En waren er begin jaren '80 nog 3,5 miljoen kunstgebitten, in 1990 was dat aantal gedaald tot 2,5 miljoen.

De bekkenbeul uit vroeger tijden, die zonder verdoving kiezen trok, bestaat niet meer. De akelig langzame trapboor is vervangen door de snelle airrotor, en patiënten kunnen zich zo laten verdoven dat ze zelfs de prik van de verdoving niet meer voelen. Toch zijn naar schatting 400 tot 700.000 Nederlanders ,,panisch bang'' voor de tandarts.

Een gezond gebit is voor steeds meer mensen niet genoeg, het gebit moet ook filmster-mooi en vooral recht en regelmatig zijn. Uit cijfers van het ACTA en TNO blijkt dat in 1990 21 procent van de 20-jarigen een beugel had gedragen, in 1996 was dat al 36 procent.

De nieuwste trend is volgens Eijkman niet meer recht en regelmatig. ,,Mensen laten diamantjes in hun tanden zetten, verlengen hun hoektanden, slijpen hun voortanden, of laten hun gebit zo zetten dat ze een Tom Cruise- of Madonna-glimlach krijgen.''

    • Rinskje Koelewijn