Eindelijk een goede week voor Schröder-de-winnaar

Deze week kon de geplaagde bondskanselier Schröder zich eindelijk uitleven in zijn oude rol als redder in nood.

Hij kwam, zag en overwon. Gerhard Schröder, de bondskanselier van Duitsland, had deze week geluk. Een vijandige overval op een Duits bedrijf, dreigend ontslag voor 70.000 arbeiders in de bouw, een emotionele uitbarsting van Helmut Kohl in het parlement omdat diens naam wordt bezoedeld in een omkoopschandaal, en groen licht voor zijn omstreden bezuinigingsprogramma. Gerhard Schröder heeft kostbare punten verzameld.

Het absolute hoogtepunt was de dramatische reddingsoperatie voor Holzmann – een kolfje naar de hand van de kanselier. Dankbaar greep Schröder de crisis bij de vrijwel failliete bouwer Philipp Holzmann aan om een politiek spektakelstuk af te leveren. Eindelijk kon hij zijn achterban laten zien dat zijn hart – zo niet links – toch nog klopt. Schröder ontpopte zich als een `redder in nood'.

,,Dit is een signaal dat de Amerikanisering niet zo snel om zich heen grijpt als velen hopen'', juichte de vakbondsleider van de bouwvakkers, Klaus Wiesehügel. In deze gure tijden van globalisering, waarin de Duitse sociaal-democraten hun bedilzucht in de economie maar moeilijk kwijt kunnen, heeft de kanselier laten zien dat de politiek toch nog iets voor elkaar krijgt.

De setting had niet beter kunnen zijn. In de metropool van het Duitse kapitaal, tussen de glanzende torens van de banken in Frankfurt, sprak Schröder woensdagavond op straat een menigte bouwvakkers toe alsof hij de voorzitter van hun ondernemingsraad was. ,,Wir haben's geschafft'', zei een stralende kanselier en wierp zijn armen in de lucht. Hier stond hij weer, Schröder-de-winnaar. ,,Gerhard, Gerhard,'' jubelde de meute. Dat had hij sinds de verkiezingsoverwinning in september '98 niet meer gehoord.

Duitsland was gered. Holzmann bleef overeind. De banen waren veiliggesteld. De bouwvakkers konden weer cadeautjes kopen voor onder de kerstboom. Schröder had het in een marathonzitting voor elkaar gekregen de bankiers in Frankfurt over de streep te trekken om het bedreigde concern overeind te houden. ,,De banken hebben hun economische en sociale verantwoordelijkheid genomen en wij zullen ze eraan houden'', zei Schröder.

Natuurlijk zijn er bedenkingen. De staat, die toch al rood staat, komt met 250 miljoen mark over de brug. Holzmann zal evengoed worden ontmanteld. En wat heeft de politiek überhaupt nog te zoeken in de economie, waar de aandeelhouders uitmaken of een onderneming efficiënt wordt geleid.

Was het niet Schröder-de-moderniseerder die nog afgelopen voorjaar samen met zijn Britse kameraad, premier Tony Blair, een `derde weg' voorstelde tussen kapitalisme en socialisme, met minder staat, sancties voor werklozen en een baan voor het leven? Dat was zonder meer verleden tijd.

Maar het was ook dezelfde Schröder die nog vóór de verkiezingscampagne op een SPD-congres in Leipzig (april 1998) Helmut Schmidt citeerde. `Moed tot nieuwe oplossingen en sociale rechtvaardigheid zijn de fundamenten van Duitsland'. Precies dat wilde Schröder weer voor elkaar krijgen. Zodra de SPD de macht had, zou ze op politiek en economisch gebied nauwgezet kijken waar de staat een ,,activerende rol'' kan spelen, zei Schröder.

De Britse overval op het grote Mannesman in Düsseldorf en het drama bij Holzmann boden een uitgelezen kans om deze uitspraak waar te maken. Er bestaat geen linkse of rechtse economische politiek, heeft Schröder steeds verklaard. ,,Alleen goede en slechte economische politiek.''

Bij Mannesmann kon de kanselier weinig meer doen dan zijn scepsis te uiten over vijandige overnames. Het was vooral een verbale steunverklaring aan het management en de werknemers van het bedrijf. Hoewel niet kan worden uitgesloten dat het verzet alsnog leidt tot een vriendelijke fusie.

Bij Holzmann kon de kanselier als bemiddelaar laten zien wat hij onder goede politiek verstaat. Want dreigden hier de werknemers niet de dupe te worden van mogelijk mismanagement? Justitie in Frankfurt is een grootscheeps onderzoek gestart omdat fraude en vervalsing worden vermoed.

De SPD heeft de verkiezingen gewonnen omdat Schröder met zijn moderne retoriek de `Neue Mitte' veroverde en Oskar Lafontaine, toenmalig partijvoorzitter, de balsem voor de linkse ziel verzorgde. Maar Lafontaine is verdwenen en Schröder heeft met zijn dure sigaren waarmee hij bezuinigingen verkondigde en z'n alliantie met Blair zoveel weerstand in zijn partij veroorzaakt, dat zijn kiezers in belangrijke deelstaten bij bosjes zijn weggelopen.

Met zijn paternalistische optreden bij Holzmann heeft Schröder de lege linkerplek van Lafontaine echter vol bezet. De linkervleugel in zijn partij stond ervan te kijken hoe de kanselier als een brandweerman voor de arbeiders in de bres sprong. Schröders heldendaad zal hem op het SPD-congres begin december geen windeieren leggen.

Hoe graag geloven de Duitsers nog altijd in de mooie droom van de sterke, zorgende staat. Ze houden nu eenmaal niet van de markt, die ze te snel is, te nuchter en te hard. Bewijst niet iedere opiniepeiling: `We wantrouwen de economie, zien haar als vijand voor het algemeen belang', merkte Die Welt ironisch op.

De reis naar de realiteit is lang, merkt Schröder, net als Helmut Kohl. Zijn actie kreeg dan ook grote bijval van de CDU.

Vervalt Duitsland nu tot een nieuw mercantilisme? Welnee, daarvoor is de kanselier veel te pragmatisch. Zodra de politieke buit binnen is, tellen ook voor Schröder de wetten van de markt weer. Dat heeft hij bewezen in Nedersaksen, waar hij dit kunstje als minister-president vaker heeft vertoond.

Nog voor de verkiezingen intervenieerde Schröder en hield Salzgitter uit handen van het Oostenrijkse Voest omdat ontslagen werden gevreesd. Na zijn overwinning ging het bedrijf, als gepland, gewoon naar de beurs.

Met zijn spectaculaire interventie bij Holzmann heeft Schröder politieke good will gekocht. Nu moet blijken of hij deze winst kan benutten voor een consequente hervormingspolitiek.

    • Michèle de Waard