Burgertrots in de Bijlmer

Rijd met makelaar Eefje Voogd mee door de Bijlmer. Langs de eengezinswoningen van Kantershof met onder de carports caravans. Twee jaar geleden bijna allemaal verkocht aan de zittende huurders voor 210.000 gulden, inmiddels drieëneenhalve ton waard. Door de brede straten van nieuwbouwwijk Gulden Kruis met huizen van zandgeel baksteen en afgesloten achterommetjes. Verkocht voor minder dan twee ton, nu 345.000 gulden waard. Verder door de Vogeltjeswei waar op straat alleen een moeder met kinderwagen te zien is. De huizen zijn vorig jaar opgeleverd voor ruim die ton, inmiddels al getaxeerd op viereneenhalve ton. Viereneenhalve ton! Een eengezinswoning. In de Bijlmer.

Dit is niet het verhaal over rondhangende probleemjongeren en drugscriminaliteit. Dit gaat niet over noodgebieden en verloederde winkelcentra onder parkeergarages en ook niet over het faillissement van een woningcorporatie door bewoners die hun huur niet betalen. Dit is een goed-nieuwsverhaal. Dit is het verhaal van grijpers op de hoogbouw die hap voor hap de flats afgrazen om ruimte te maken voor nieuwbouw waarvoor Amsterdammers in Almere graag willen terugkeren.

In 2007 staan volgens recente plannen nog maar tien van de dertig beruchte Bijlmerflats overeind. Dan leidt de Arena-Boulevard langs voetbalstadion, megabioscoop, popconcerthal en langs cafés en restaurants naar de Bijlmer. Zes jaar geleden boog stadsdeel Zuidoost zich over de vraag of ze de naam van het NS-station Bijlmer moest veranderen in station Nieuw-Amsterdam – de Bijlmer riep vooral associaties op met verpaupering en misdaad. Nu staat op de folder voor koopwoningen voor de wijk Futura (woningen van 300.000 tot 650.000 gulden) in swingende letters `De Bijlmer is mijn stad'.

Drie flats zijn al volledig gesloopt. Nog eens drie zijn voor de helft korter gemaakt. Bestaande flats zijn `gestript' en voorzien van een nieuwe buitenkant, de bergruimtes op de begane grond – vaak in gebruik genomen door junks – zijn vervangen door woningen. De sociale huurwoningen die tot nu toe zijn gebouwd zijn vrijwel allemaal toegewezen aan bewoners uit de Bijlmer. Vijftig procent van de nieuwe koopwoningen is gekocht door bewoners uit de flats. De rest van de kopers komt vrijwel geheel uit Zuidoost.

Met het geluid van grijpers en drilboren neemt de burgertrots in de Bijlmer toe. Straks geen onduidelijke praktijken meer in duistere parkeergarages. Dan zijn ze voor een groot deel gesloopt of omgebouwd tot bedrijfsruimten. De metrohaltes zullen geen betonnen bakken meer zijn, maar moderne stations van glas. En geen donkere tunneltjes meer als straks de verhoogde autowegen – die het autoverkeer moesten scheiden van voetgangers en fietsers – op het maaiveld komen te liggen. Dan ligt de wijk Geerdinkhof, waar veel artsen van het Academisch Medisch Centrum wonen, opeens niet meer, zoals de bewoners dat zeggen, `aan de andere kant van de dreef'. Met de sloop van de flats komen ook de laagbouwwijken die al twintig jaar geleden zijn gebouwd uit de schaduw.

In 1993 begon stadsdeel Zuidoost met de vernieuwing van de Bijlmer. Het plan was aanvankelijk om 2.800 van de 12.500 flatwoningen te slopen en te vervangen door laagbouw. Omdat is gebleken dat de vraag naar de honingraatflats nog steeds minimaal is, wil het stadsdeelbestuur nu 7.100 flatwoningen slopen. Volgens de nieuwe plannen zullen maar een stuk of tien van de in totaal dertig flatgebouwen blijven staan. In tegenstelling tot de honderd procent sociale huurwoningen van zes jaar geleden, zal de helft van het woningbestand in de toekomst bestaan uit koopwoningen. Van alle nieuwbouw zal nog maar dertig procent in de socialehuursector zitten, veertig procent bestaat uit koopwoningen in het middensegment (tot 300.000 gulden) en dertig procent van de koopwoningen behoort tot de vrijekoopsector.

Moddervoeten. Het meisje achter de balie van Select Adviesgroep springt meteen op om de stofzuiger te halen. ,,Jerry is daar heel fel op'', zegt ze. Jerry Ubbergen, 37 jaar. Verzekerings- en hypotheekadviseur. Opgegroeid tussen de Bijlmerhoogbouw. Drie maanden geleden verruilde hij zijn zolderruimte voor een kantoorpand aan de Bijlmerdreef. Het aantal medewerkers verdubbelde hij van acht naar zestien. Het zijn de voetbalvriendjes van vroeger die hij nu adviseert over de juiste hypotheek. Soms zou Ubbergen tegen de bank willen zeggen: Doe nou maar, dat komt wel goed. ,,Ik weet gewoon: mensen van deze culturen helpen elkaar altijd. Bovendien hebben veel mensen er hier een baantje bij. De man die mijn auto wast is buschauffeur.''

Doordat de koopwoningen in hetzelfde postcodegebied staan als de flats, gaan sommige banken en verzekeringsmaatschappijen nog steeds uit van een verhoogd risico. Een inboedelverzekering? Dan eerst voor vierhonderd gulden extra sloten op de deur. Een WA-autoverzekering? Alleen in combinatie met een levensverzekering. Meestal weten ze volgens Ubbergen niet waar ze het over hebben. ,,`Die flats Geinwijk en Koningshoef zijn erg gevaarlijk', zei zo'n verzekeringsman tegen mij. `Meneer', zei ik, `Geinwijk is vier jaar geleden gesloopt, Koningshoef vorig jaar'.''

Maar de keuze voor de Bijlmer als marktgebied heeft Ubbergen geen windeieren gelegd. ,,Kent u de Dolle Dwaze Dagen van de Bijenkorf? Nou, zo gaat het hier ook op woonmanifestaties. Dringen om naar binnen te komen.'' Op zo'n woonmanifestatie staat dan ook vaak een kookstand van het energiebedrijf om de Bijlmerbewoners uit te leggen hoe je op elektriciteit moet wokken.

Papiertjes rapen

In de tuin van de familie Linger uit de Toepiaalsingel in de Vogeltjeswei is geen groen te bekennen. Niet een grassprietje steekt er uit de grindtegels. Zij werkt op de meldkamer van de dienst Stadstoezicht, hij bij de technische dienst van De Nederlandsche Bank. Voor grasmaaien hebben ze geen tijd, vandaar. Maar hoe heerlijk zitten ze daar in de zomer. Fijn contact met de buren ook. Komen ze van hun werk, pakt de een de bezem, gaat de ander papiertjes rapen. Dat was in de flat wel anders. Voetstappen boven je hoofd, stemmen beneden, maar intussen trok niemand zich wat van elkaar aan. Dan hoorde je 'snachts gestommel en bleek er de volgende ochtend op de galerij ingebroken te zijn. Als mevrouw Linger nu wat hoort, stapt ze uit bed om even door de gordijnen te kijken. Als ze overdag een onbekend persoon door de straat ziet ,,ijsberen'', blijft ze staan. ,,Even opletten wat ie gaat doen.''

Vorig jaar verhuisden ze van flat Egeldonk naar de eengezinswoning in de Vogeltjeswei, genoemd naar het veld waar voorheen Surinamers hun zangvogels trainden. Voor de vierkamerflat betaalden ze maandelijks zo'n 1.250 gulden, nu zijn ze na hun hypotheekrenteaftrek nog minder kwijt.

Hoe loopt het goed-nieuwsverhaal af? Met dat bouwen komt het wel goed. Bewoners op straat noemen de verandering van hoog- naar laagbouw `leuk'. Maar: ,,Waar de laagbouw gretig aftrek vindt, moeten we zorgen dat de kwaliteit van leven voor de mensen in de hoogbouw ook verbetert'', zei stadsdeelvoorzitter Hannah Belliot bij de presentatie van de plannen. En er volgde een betoog over `sociaal-economische vernieuwing', `mensen naar werk toeleiden' en `versterking van de positie van allochtone ondernemers'.

Mooi is de glazen gevel van bedrijfscomplex Eeftink. Niemand die vermoedt dat de bedrijven zijn gehuisvest in de betonnen bak van een oude parkeergarage. De voorpui heeft de architectuurprijs van het stadsdeel gewonnen, maar in het pand wachten de ondernemers soms weken op een klant. Bij DDS Direct Data Services mag dan stadsdeelvoorzitter Belliot langs zijn geweest met in haar kielzog een cameraploeg van het televisieprogramma Koffietijd, het kopieerapparaat is evengoed door de verhuurder weggehaald. ,,Ik ben eigenlijk failliet'', zegt eigenares Lilian Bayley. Een jaar na de opening van het bedrijfscomplex heeft ze voor het eerst een opdracht van het stadsdeel gekregen: drie keer 650 kerstkaarten.

Praat Bayley niet van de vernieuwing van de Bijlmer. Ja, die villawijkjes daar gaat het goed, dat zie je zo. Echte `gentlemannen' stappen daar uit mooie auto's. ,,Niet van die kleine kapotte dingetjes.'' De gordijnen hangen er zo mooi en de jaloezieën hebben een kleurtje. ,,Maar'', zegt ze, ,,flats zijn niet asociaal, de bewoners zijn asociaal. Als je ze weer allemaal bij elkaar zet, heb je binnen de kortste keren weer een troep.'' In de kleine voortuin van een eengezinswoning in Nieuw Geinwijk staat een winkelkar met stukken piepschuim.

Mevrouw Linger van de Toepiaalsingel formuleert het zo: ,,De afdeling koop is meer betrokken bij de buurt dan de afdeling huur.'' Op bewonersbijeenkomsten zijn het volgens haar vooral de kopers die komen opdagen. ,,Maar mijn kinderen spelen met iedereen'', zegt ze. ,,Misschien zitten er een paar huur bij, maar ze gaan gewoon met elkaar om.''

Flats zijn niet

asociaal, de bewoners zijn asociaal

    • Monique Snoeijen