Van der Stoel in oratie: voorkom etnische conflicten

Westerse landen moeten meer doen aan het voorkomen van etnische conflicten. Ze moeten het niet laten bij verbale steun voor projecten die etnische spanningen kunnen verminderen, maar daarvoor ook de beurs trekken. Want het voorkomen van conflicten is beter en goedkoper dan, zoals in Bosnië en Kosovo, interventies achteraf ,,nu onverdraagzaamheid, rassenhaat en overheersingsdrang van het ultranationalisme de voornaamste bedreiging voor vrede en stabiliteit in Europa vormen''.

Deze waarschuwing liet oud-minister Max van der Stoel vanmiddag horen in zijn oratie `Minderheden en conflictvoorkoming', waarmee hij het ambt van Cleveringa-hoogleraar aan de Universiteit Leiden aanvaardde. Van der Stoel (75), die voorlopig aanblijft als Hoge Commissaris voor de Minderheden namens de OVSE, hield zijn oratie op de dag af 59 jaar nadat de Leidse hoogleraar R. Cleveringa zijn beroemde protestrede uitsprak tegen de afzetting van joodse hoogleraren en medewerkers op last van de Duitse bezetter.

Volgens Van der Stoel is dit decennium door de inter-etnische conflicten het meest bloedige in Europa geweest sinds het einde van de oorlog. Internationale bemoeienis met zulke conflicten komt vaak te laat doordat ambtelijke analyses en overleg te veel tijd vragen en te lang wordt geaarzeld de zwaarste drukmiddelen, zoals sancties, te hanteren, vindt Van der Stoel. De Nederlandse regering droeg hem dit jaar voor als kandidaat voor de Nobelprijs.

,,Van gewapende conflicten tussen staten was nauwelijks sprake, maar wel ontstonden geregeld conflicten binnen staten en tussen etnische groepen, met het ultranationalisme als katalysator. Zelfs wordt de vraag opgeworpen of dergelijke conflicten niet even onvermijdelijk zijn als natuurrampen. Aan een dergelijk fatalisme moeten we ons echter niet overgeven. Aan de miljoenen slachtoffers van dit geweld zijn we verplicht om na te gaan waarom de internationale gemeenschap er niet in slaagde deze rampen te voorkomen, en welke middelen kunnen worden aangewend om nieuwe dreigingen van geweld tijdig te stuiten'', aldus Van der Stoel.

Etnische conflicten zijn vaak grensoverschrijdend en naarmate zij langer duren en verhevigen wordt het moeilijker een vreedzame oplossing te vinden. Er moet daarom tijdig aan de integratie van minderheden in één staatsverband worden gewerkt, bijvoorbeeld door overeenkomsten tussen meerderheden en minderheden in zulke staten en door wederzijdse grensgaranties.

Respect voor de eigen identiteit van minderheden kan gestalte krijgen in de beperking van economische verschillen en eigen onderwijsprogramma's. Daarin moet de internationale gemeenschap met geld willen deelnemen. Maar daaraan schort het vaak. ,,Dit blijkt ook uit het feit dat de Hoge Commissaris inzake Nationale Minderheden, als orgaan voor conflictvoorkoming aangesteld, slechts een jaarbudget heeft dat overeenkomt met de aanschafprijs van twee kruisraketten'', aldus Van der Stoel.