Twee keer bankroet

Kan de visie van een topondernemer twee keer bankroet gaan? Vijf maanden geleden vertrok J. Hovers onder nog steeds onduidelijke omstandigheden bij Océ, producent van kopieermachines. Hij was ruim een jaar de baas geweest. Voordien leidde hij acht jaar het industriële conglomeraat Stork (bijna 20.000 medewerkers, ruim 5 miljard gulden omzet), dat vorige week een dramatische winstwaarschuwing gaf.

Van de nettowinst van 189 miljoen gulden over '98 blijft als gevolg van twee tegenvallers dit jaar de helft over. De ingenieursdivisie, die verkocht zal worden aan de Amerikaanse concurrent Jacobs Engineering, moet een substantiële reorganisatievoorziening treffen, terwijl in de productie van machines voor het bedrukken van textiel, een van Storks paradepaardjes, de marges verdampen. De nieuwe pensioenregeling, die een besparing op de pensioenpremies kan opleveren van zo'n 25 miljoen gulden, biedt kennelijk geen soelaas.

Stork is een industrieel conglomeraat in een tijdperk waarin zowel de woorden industrie als conglomeraat in de beleggingswereld op scepsis en afkeer moeten rekenen. Ook al heeft Stork de afgelopen twintig jaar een gedaanteverandering ondergaan in de richting van een dienstverlenend bedrijf, de associatie met het industriële erfgoed van machinefabrieken (VMF) blijft kleven. Als belegging is de industrie uit. De aandelen van Stork zijn op de Amsterdamse effectenbeurs bij elkaar een miljard gulden waard, terwijl het Stork pensioenfonds goed is voor 3,4 miljard gulden belegd vermogen. Ten opzichte van de beursgraadmeter AEX bleef de koers van Stork de laatste vijf jaar 63 procent achter.

Industriële bedrijven nemen hun maatregelen om beleggers te binden. Ubbink, een klein conglomeraat, heeft deze maand zijn bouwproductendivisie verkocht om verder te gaan met de tuinproducten. Deze week meldde Polynorm dat het zich wil concentreren op toeleverancierswerk voor de auto-industrie en dat de bouwmaterialen in feite secundair worden.

Waar wordt het grote geld wel verdiend? In de financiële wereld zelf en op het Internet. De Belgische verschaffer van risicokapitaal Gimv kwam deze week met een bod van 1,6 miljard gulden op de Nederlandse participatiemaatschappij Alpinvest. En Internet-dienstverlener World Online wil volgend jaar naar de effectenbeurs en verwacht daar tussen 9 en 11 miljard gulden waard te zijn.

De bundeling van vijf verschillende groepen bedrijven in een conglomeraat maakt Stork bij voorbaat geen lieveling bij beleggers. De financiële wereld staat sceptisch tegenover wijdvertakte concerns, zeker nu versmalde ondernemingen met een of twee kernactiviteiten zo succesvol kunnen zijn. En makkelijker te doorgronden voor financiële analisten en vermogensbeheerders.

De afsplitsing van twee van de drie activiteiten van het diensten- en detailhandelsconglomeraat Vendex (uitzendwerk naar Vedior, supermarkten naar Laurus) is een van de succesverhalen van de jaren negentig. De vraag is of de dochters van Stork daar groot en winstgevend genoeg voor zijn. De situatie van Stork vertoont opmerkelijke gelijkenis met de malaise waarin het mislukte fusieconglomeraat KNP BT (papierproductie, handel, verpakkingen) jarenlang heeft gezeten. Ook dat was een industrieel getint conglomeraat dat weigerde te kiezen voor kernactiviteiten, totdat de verliezen in de grillige papierproductie en de stijgende weerzin bij beleggers twee jaar geleden een opdeling van het concern afdwongen. Met de woorden ,,de beurs vierde feest, maar wij waren niet uitgenodigd'' verkocht toenmalig topman F. de Wit ,,zijn'' papierdivisie.

De bundeling van zoveel verschillend geaarde activiteiten in een concern is de voornaamste erfenis van Hovers bij Stork. Zijn opvolger zette afgelopen zomer de eerste stap naar een sanering met de aangekondigde verkoop van de ingenieursdivisie. Als de huidige winstval het bestuur en de commissarissen niet stimuleert tot verdergaande maatregelen, wat dan wel? Stork is rijk en kan gemakkelijk een majeure inkoop van eigen aandelen financieren. Zo'n inkoop kan de beurskoers prikkelen en verhoogt, door de daling van het aantal aandelen, een toekomstige groei van de winst per aandeel. Dat de raad van commissarissen van Stork het zover heeft laten komen, mag evenmin onopgemerkt voorbijgaan. De zevenhoofdige raad moet de directie adviseren, maar bovenal controleren. Het is navrant dat geen enkele commissaris op dit moment een actieve ondernemer is. Op het lijstje van functies in het jaarverslag is bij zes van de zeven het eerste woordje: oud. Oud-voorzitter van ABN Amro, of van Atag (zelf opgesplitst), of van NPM, of van KLM. De zevende is inmiddels ook met pensioen. Is de raad van commissarissen daarmee `naar behoren' samengesteld, zoals de wet eist? Deze omschrijving wordt veel gebruikt om een ,,werknemerscommissaris'' te benoemen, maar geldt evenzo voor een commissaris die actief ondernemerschap of de beleggingsexpertise inbrengt. Volgend jaar moeten twee commissarissen worden herbenoemd. Het is een van de weinige aandeelhoudersrechten in Nederland om voordrachten te doen voor commissarissen en tegen herbenoemingen bezwaar te maken bij de Ondernemingskamer van het Amsterdamse Gerechtshof.

    • Menno Tamminga