Spektakelkunst voert boventoon in `Open Ateliers'

Nog uren na het bezoek aan de Open Ateliers op de Rijksakademie tref je in je broekspijpen, sokken en schoenen kleine witte bolletjes aan. Ze zijn afkomstig van het kunstwerk van Isaac Carlos, die in zijn atelier met grote hoeveelheden piepschuim een sneeuwlandschap heeft nagebootst. Het perfecte witte oppervlak doet denken aan een wolkendeken, zoals je die normaal gesproken alleen vanuit een vliegtuig ziet. Nu kun je er als een klein kind in rondspringen. Even vergeet je dat je je in een vooraanstaand kunstinstituut bevindt, zeker wanneer je vervolgens overal in het gebouw deftige heren in pak en hooggehakte dames met witgespikkelde voeten ziet rondlopen.

Het balletjesbad van Carlos is exemplarisch voor de spektakelkunst die op deze editie van de Open Ateliers de boventoon voert. Op de jaarlijkse presentatie van het Amsterdamse praktijkinstituut lijkt deze keer de ervaring van de toeschouwer voorop te staan. Als op een kermis worden de verschillende zintuigen geprikkeld. Videobeelden nemen je mee in een duizelingwekkende achtbaan of laten je de weg kwijtraken in een spiegelpaleis. Door het inwerpen van een gulden in een spelletjesmachine word je getrakteerd op een peepshow en in een karaokebar kun je meezingen met oude hits. Je kunt jezelf het raam uit laten takelen op een elektrisch bestuurbare stoel of even het gevoel van een aardbeving ondergaan door op een trillend podium te stappen.

In tegenstelling tot voorgaande jaargangen zijn de meeste ateliers dit jaar niet ingericht als steriele galeries, maar verbouwd tot intieme verduisterde theatertjes vol spannende kunstwerken. Zo bouwde Dessislava Karoushkova een werkplaats met zaagmachines en schroefbanken om tot een prachtige audiovisuele installatie, waarin de traditionele werktuigen een nieuwe functie als decorstukken op een filmset kregen. Je doolt rond in een oerwoud van buizen, snoeren en apparaten, en wordt af en toe verblind door de schijnwerpers van dia- en videoprojectoren. Omringd door een overvloed aan beelden en attributen raak je al snel ieder gevoel van oriëntatie kwijt.

Ook de installatie die Isaac Carlos in het fietsenhok op de binnenplaats van het academiegebouw maakte, brengt je even in een andere wereld. Hier valt het water letterlijk met bakken uit de hemel over een midden in de ruimte opgehangen filmscherm, terwijl twee ruitenwissers driftig proberen de stortvloed in bedwang te houden. Je krijgt het gevoel in een auto rond te rijden, maar de surrealistische beelden van leeuwen, uilen en wolken die op de voorruit voorbijtrekken, wijzen meer op een droomwereld dan op een bestaand landschap.

Een van de opmerkelijkste presentaties dit jaar is gemaakt door de voormalig filmacademiestudent Gabriel Lester. Hij maakte een compilatie van filmmuziek en bedacht daar een ingenieuze choreografie van lichteffecten bij. De bombastische muziek, die als vanzelf al beelden van romantische ontmoetingen of spannende achtervolgingen oproept, wordt nog eens versterkt door de spectaculaire lichtshow. Met behulp van een knap staaltje techniek weet de kunstenaar zoveel sfeer te creëren dat beelden overbodig worden.

Als er één ding opvalt bij de rondgang langs de ateliers van de zestig Rijksakademie-deelnemers, dan is het dat de nieuwe media de meer traditionele materialen als klei en verf definitief hebben verdrongen. Slechts in een enkel atelier word je nog verwelkomd door de geur van olieverf; in de overige werkplaatsen klinkt steevast het geratel van een filmprojector of het gezoem van computer of videobeamer. De vanzelfsprekendheid waarmee de huidige generatie kunstenaars zich van de nieuwste technieken bedient, wordt mooi duidelijk op de presentatie van Hans op de Beeck. Zijn atelier ziet eruit zoals je van een atelier verwacht: rommelig, vol kunstboeken, knipsels en kunstwerken in wording. Maar in plaats van lege doeken en potjes met kwasten tref je hier alleen nog maar monitoren en videorecorders aan, achteloos door de ruimte verspreid als uitgeknepen tubes verf.

Open Ateliers op de Rijksakademie van Beeldende Kunsten, Sarphatistraat 470, Amsterdam. T/m 28 november van 12-19u.

    • Sandra Smallenburg