`Een feest schilder je met olieverf'

Op de expositie `Feest van de eeuw' hangen schilderijen van kermissen, koninginnedagen en van de bevrijding. Een afbeelding van sinterklaas was moeilijk te vinden.

Ook in een eeuw waarin twee wereldoorlogen plaatsvonden, zocht de mens vertier. ,,Hoe groot de ellende ook is, gefeest wordt er altijd'', zegt kunsthandelaar Renée Smithuis, die als gastconservator in het Museum 't Coopmanshûs in Franeker de tentoonstelling Feest van de eeuw samenstelde. In de crisisjaren vierde het arme volksdeel in de Jordaan nog altijd vrolijk `Hartjesdag', vierden de Limburgers carnaval en waren er dorpskermissen.

Smithuis koos alleen olieverfschilderijen. ,,Feesten associeer ik met een ontzettende uitbundigheid, met de zomer, waarbij ik aan olieverf denk. De lente is meer een aquarel.'' Ze bracht vijftig schilderijen van 43 kunstenaars bijeen. Als criterium hield ze aan dat elke stroming, elk feest en elke provincie vertegenwoordigd moest zijn. Ruim 65 procent van de werken is afkomstig uit particuliere collecties. Omdat er geen budget was voor de tentoonstelling schreef Smithuis zevenhonderd vrienden en kennissen aan met de vraag of die een schilderij van de tentoonstelling wilden sponsoren. Er reageerden er 112, die elk minimaal 250 gulden doneerden en wier namen naast de kunstwerken hangen.

Van Breitner is een impressionistische doorkijk in de Kalverstraat te zien, waar massaal gevlagd wordt. Van de ook in zijn tijd al bekende Friese impressionist Piet van der Hem (1885-1961) is het luministische Hartjesdag in de Jordaan met daarop dansende en zingende Jordanezen tentoongesteld. Als contrast hangt daarnaast een afbeelding van een rijkeluisfeest getiteld Soirée dansante, dat in een meer realistische stijl is geschilderd. Een kubistisch feestschilderij is dat van Frans Huysmans (1885-1954), Kermis in de Rustende Jager in Bergen uit 1914. Smithuis: ,,Volgend jaar wordt dit café, waar kunstenaars bijeenkwamen, gesloopt. Ondanks protesten maakt het plaats voor een parkeergarage.'' Verder is er werk van onder anderen Johan Dijkstra (de Groninger Ploeg), de Limburger Charles Eijck (1897-1983) en Brabants belangrijkste impressionist Antoon Kruysen (1898- 1977), die op 23-jarige leeftijd doorbrak in Parijs, maar in ons land pas later erkennig kreeg.

Het ontroerendste schilderij vindt Smithuis De Koningin van de Friese schilder Douwe Elias (1952), waarop een verstandelijk gehandicapt kind met gouden kroon en spatsterren staat afgebeeld. Een ander ,,juweeltje'' is volgens de gastconservator Het Bevrijdingsfeest van de Duitse Otto Herbert Fiedler, die in 1933 vluchtte voor het naziregime. ,,Zie je dat hij de Franse vlag laat wapperen in Nederland? Hij wist vermoedelijk niet hoe de Nederlandse driekleur eruit zag.'' Er zijn afbeeldingen van het joodse loofhuttenfeest, sinterklaas, (overigens moeizaam te vinden voor een dergelijk oerhollands feest, Smithuis vond uiteindelijk een werk van de hand van de naaldkunstenares Margriet Kagie-Mosterd uit 1923), de viering van de stichting van de staat Israel, diverse Koninginnedagen, de fanfare, trouwfeesten, kermissen, een schuttersmaaltijd in Maastricht, een Surinaamse birthday party en een bal masqué.

Van een Marokkaans of Turks Seker Bayramifeest – dat na de Ramadan plaatsvindt – kon Smithuis geen olieverschilderij bemachtigen. ,,Ik heb me lam gezocht en heb verscheidene musea afgestroopt. Ik heb zelfs de Turkse ambassade gebeld.'' Zonder succes. Hetzelfde gold ook voor Roze Zaterdag. ,,Daarvan bestaat alleen een aquarel en die viel af.''

Het feest van de eeuw. 100 jaar feest in Nederland, Museum 't Coopmanshûs, Voorstraat, Franeker. Tot 17 januari. Openingstijden: dinsdag t/m zaterdag, 10.00-17.00 uur, zondag 13.00-17.00 uur

    • Karin de Mik