Dwerg met het postuur van een worstelaar

Liefde en eenzaamheid, daar ging het over in André Hazes – Zij gelooft in mij, de inmiddels geëxalteerd ontvangen openingsfilm van het twaalfde International Documentary Filmfestival Amsterdam (IDFA). Liefde en eenzaamheid, daar gaat het ook over in de smartlappen van Vera Bílá, maar bij haar gaat het vooral over die wonderbaarlijke hoopgevende poëzie die er in misère kan schuilen. De Tsjechische Roma-zangeres, die in omvang niet voor André Hazes onderdoet, is de hoofdpersoon van Black and White in Colour (Cernobílá v barve). Een Franse krant omschreef haar als een dwerg met het postuur van een sumo-worstelaar en de naaister die in de film een lipstickrode avondjurk voor haar moet vervaardigen, komt tot de ontdekking dat ze haar meetlint niet eens om Bílá's middel kan sluiten. 143 centimeter zegt ze dan maar vergoelijkend. In diezelfde rode jurk verzorgde Bílá na afloop van de Nederlandse première van Black and White in Colour een intiem en intens optreden in de Amsterdamse Balie.

Black and White in Colour is de eerste documentaire van de Tsjechische filmmaakster Mira Erdevicki, en tevens de enige debuutfilm die in de competitie om de Joris Ivens Award is opgenomen. Bovendien is het waarschijnlijk de eerste nonfictiefilm met een musicalstructuur. Waar de campy effecten van zonnebankbruin en klatergoud in André Hazes - Zij gelooft in mij na verloop van tijd om al de verkeerde redenen op de lachspieren begonnen te werken, heeft Black and White in Colour een nog veel kunstmatiger structuur. Tot twee keer toe wordt de film onderbroken voor een videoclipachtige sequentie waarin alle denkbare zigeunerkitschclichés worden benut. Vera Bílá en haar echtgenoot die hun geboortestreek in Slowakije bezoeken: krottendorpen en kinderen in vodden. Vera Bílá die temidden van die vuile smoeltjes in een hartverscheurend lied uitbarst over een moeder die op zoek is naar een bruid voor haar zoon en het hele dorp dat als achtergrondkoor fungeert. Het is potsierlijk, geestig en waarachtig tegelijkertijd. Want Bílá is inderdaad daar om een echtgenote te zoeken voor haar zoon die in de gevangenis zit. Een vrouw zal hem wel op het rechte pad houden, meent zij. Zo'n scène bevat veel meer informatie dan op het eerste gezicht lijkt. Hij vertelt iets over de nog steeds gangbare praktijk van het gearrangeerde huwelijk onder Rom. Maakt iets duidelijk over de positie van de vrouw. Laat zien hoe mensen met behulp van humor en muziek kunnen overleven. Black and White in Colour, de Engelse titel van de film getuigt van een grote mate van zelfbewustzijn van de maakster, geeft alle grijstinten van het leven van de Rom in Tsjechië kleur. En niet in de laatste plaats doen de hoofdpersonen dat zelf ook. Door op hun leven te reflecteren en erover te filosoferen. Dat zingt vanzelf.

Andere competitiefilms die gisteren voor het eerst werden vertoond waren Crazy English (Zhang Yuan), Me & Isaac Newton (Michael Apted), Mein liebster Feind - Klaus Kinski (Werner Herzog), Among the Elves (Kirsi Nevanti) en Tops & Bottoms – Sex, Power & Sadomasochism (Cristine Richey). Artistiek opvallender waren echter het korte The Last Guy to Let You Down (Rolf Gibbs), een in sterke zwartwit beelden neergezet humoristisch portret van een New-Yorkse begrafenisondernemer, die op rollerskates naar zijn werk sjeest en af en toe een dutje doet in zijn eigen kist en A Strange Message from Another Star (Ihmeellinen viesti toiselta tähdeltä) van de Finse documentarist Veli Granö. Festivaldirecteur Ally Derks durfde die laatste film niet in competitie op te nemen omdat ze niet helemaal zeker was dat de associatief vertelde film over ruimtevaartkundige Paavo Rahkonen niet fake was. Het verhaal van de man die als jongen al ruimteschepen ontwierp om aan de ruzies van zijn ouders te ontsnappen, als jongeman de brandstof voor de Space Shuttle ontwierp, na zijn midlife crisis een `close encounter' met een buitenaards wezen had en als oude man weer als een kleine jongen raketten ontsteekt op een autokerkhof is dan ook bijna te mooi om waar te zijn. Waaruit maar weer eens blijkt hoe mooi de waarheid kan zijn.

    • Dana Linssen