Worsteling met vegetarische vrouw

Pensioenfonds PGGM vierde gisteren zijn dertigjarig bestaan. Deskundigen zaten met de vraag: moeten vrouwen langer werken en sparen omdat zij langer leven? Minister Zalm wil dat Europa meer spaart.

Hoe moeten wij mannen omgaan met de vrouwen die ons ten grave gaan dragen? Vrouwen leven gemiddeld een jaar of vijf langer dan mannen en als ze vegetariër zijn misschien nog wel een jaar of vier extra. Wie betaalt ervoor dat ze veel langer pensioen hebben?

Of de drie heren in het forum op het jubileumcongres van het dertig jaar oude pensioenfonds PGGM (welzijn en zorg; ruim de helft van de deelnemers is vrouw) daarover hun mening wilden geven, vroeg spreekstalmeester E. Bomhoff.

V. Halberstadt (SER en onder meer beleggingscommissie ABP) ontweek een antwoord. Ph. Lambert, hoofd van de pensioenfondsen van multinational Unilever, zette in op een aanpassing van het pensioensysteem.

Pensioen is uitgesteld loon en in de beloning van werknemers moet de pensioencomponent duidelijker zichtbaar zijn voor de ontvanger. Dat betekent in Lamberts ogen een onvermijdelijke omslag in de richting van individuele pensioenen, waarbij de werknemer een vastgesteld bedrag krijgt dat hij of zij zelf moet beleggen. Nederland is nu bij uitstek een land waar collectiviteiten de norm zijn – zoals PGGM, dat met een belegd vermogen van zo'n 100 miljard gulden de nummer twee is na ABP.

Bij een individueel pensioen liggen talrijke risico's (goed of slecht beleggen, hoge of lage inflatie) bij het individu, terwijl een collectief deze risico's uitsmeert over honderdduizenden deelnemers. De voordelen van individueel pensioen voor de werkgever zijn beduidend. Hij krijgt bijvoorbeeld zekerheid over de pensioenkosten en daarmee ook over een deel van de loonkosten.

Dankzij het bestaan van grote collectiviteiten zal het individueel pensioen, in het jargon bekend als een beschikbaar-premiesysteem, in Nederland trager worden ingevoerd dan elders, verwacht Lambert. ,,Over een jaar of tien, maar dan zal het snel gaan.''

Vanuit de optiek van pensioen als beloningselement kwam Lambert tot een logische, maar niet hardop uitgesproken conclusie: vegetarische vrouwen krijgen een gelijke beloning als mannen voor vergelijkbaar werk, maar hebben doordat zij langer leven minder pensioen.

Een andere oplossing bood H. Blommestein, hoofd van de financiële onderzoeksafdeling van de organisatie van de industrielanden OESO. ,,Een groep die langer leeft, zou langer moeten werken.'' Hilariteit in de vrijwel louter met mannen gevulde zaal.

Beyond the year 2000 heette het symposium, want je kunt kennelijk niets meer in Nederland zonder de Engelse taal. Het onvermijdelijke, maar niet daarom niet minder cruciale thema van de vergrijzing was voorbehouden aan minister Zalm van Financiën. Die kwam, zag en overwon bijna.

Onder Nederlandse pensioenfondsuitvoeders bestaat een latente angst voor de gevolgen van de vergrijzing in landen als Italië, Frankrijk en Duitsland. Daar spaart de bevolking, in tegenstelling tot Nederland, Groot-Brittannië en Ierland, niet voor haar oude dag. In de niet-sparende landen worden pensioenen, die ook nog eens ruimer lijken dan de Nederlandse AOW, uit de staatskas betaald, terwijl er na 2010 steeds meer ouderen komen en het aantal betalende werkenden op zijn best stagneert, maar meestal daalt.

De angst dat landen als Italië uit arren moede hun begrotingstekorten zullen laten oplopen om de pensioenen te blijven uitbetalen liet Zalm onbesproken. Hij concentreerde zich op een onomstreden wensenlijstje, zoals meer sparen voor pensioenen in Europa, een hogere arbeidsparticipatie, met name van ouderen, en een streven naar een evenwicht of liefst een overschot op de begroting.

Bij een jaarlijks begrotingsoverschot van 2 procent maakt Nederland de komende twintig jaar voldoende financiële ruimte vrij om de verwachte stijging van de zorgkosten voor een langer levende bevolking op te vangen.

De reacties waren verdeeld. ,,Zodra er een overschot op de begroting is, zoals nu dreigt, worden de claims voor extra uitgaven weer opgestapeld'', constateerde een pensioenmanager. Over een ding waren de beheerders het wel eens: zij zijn blij en dankbaar dat Zalm in Brussel op de bres springt om te voorkomen dat er belemmeringen komen in hun beleggingsvrijheid.

    • Menno Tamminga