`Gebroken Tand' is de zondebok van Macau

Deze week veroordeelde een rechter in de Portugese enclave Macau de misdadiger `Gebroken Tand Koi' tot 15 jaar cel.

Wan Kuok-koi liet een film maken over zijn eigen criminele leven. Hij hield interviews met de wereldpers en verscheen veelvuldig in het nieuws. Maar deze week verdween de onderwereldfiguur voor 15 jaar achter de tralies. Wan, alias `Gebroken Tand Koi', is ,,een sleutelfiguur'' binnen de 14K, een van Macau's beruchtste misdaadsyndicaten, zo sprak de rechter.

Volgens de Portugese gouverneur van Macau, Vasco Rocha Viera, is met het wegstoppen van Wan en zeven van zijn handlangers bewezen hoe goed Macau's rechtssysteem werkt. ,,We zijn nooit weggelopen voor de problemen die alle samenlevingen, en dus ook die van Macau, parten spelen in de strijd tegen de misdaad'', zei Viera na afloop van het proces.

Maar niet iedereen in Macau is het daarmee eens. De verdediging van Wan Kuok-koi gelooft zelfs dat Wan ten onrechte is veroordeeld. Zij beschouwt het proces tegen hem als een ordinaire poging van het Portugese bestuur van Macau om schoon schip te maken voordat de enclave volgende maand na 442 jaar wordt overgedragen aan China. ,,Er zijn geen bewijzen'', zegt een Portugese jurist die nauw betrokken is bij de zaak van Wan. ,,Maar de rechter had vooraf al besloten dat Wan schuldig is.'' Twee advocaten stapten om die reden nog tijdens het proces op. De bewijslast tegen Gebroken Tand Koi bleek vooral gebaseerd op aan de politie doorgegeven informantenverklaringen.

Volgens de Portugese jurist, die niet met zijn naam in de krant wil uit angst voor repercussies, is Wan aangewezen als zondebok voor de criminaliteit in Macau. Door hem als hoofdverantwoordelijke te bestempelen, probeert het vertrekkende Portugese bestuur, jarenlang achtervolgd door negatieve publiciteit, alsnog zijn gedeukte reputatie op te vijzelen.

De advocaat is niet de enige die er zo over denkt. ,,Het is bekend dat Peking Portugal heeft bekritiseerd omdat het de openbare orde in Macau niet meer onder controle zou hebben'', zegt João Severino, een in Macau gevestigde Portugese journalist. Het proces tegen Wan is het resultaat van die kritiek. ,,Het is niet erg geloofwaardig om drie weken voor de overdracht even een crimineeltje op grond van bedenkelijke bewijslast te veroordelen'', zegt hij. ,,Wan heeft als een exhibitionist te koop gelopen met zijn criminele achtergrond. Kent U mafia-figuren uit de Verenigde Staten of Italië die dat doen?''

Parlementslid David Chow Kam Fai gaat nog een stap verder. Volgens hem bestaat er helemaal geen `georganiseerde misdaad' in Macau. ,,Wan Kuok-koi stelt niets voor. Hij is gewoon een doorsnee dief die probeert snel geld te verdienen, net als zoveel anderen.'' Chow weet waar hij over praat. Hij is multi-miljardair, rijk geworden binnen Macau's befaamde gokindustrie. ,,Macau is klein met zijn 430.000 inwoners. Iedereen kent elkaar. Het misdaadpercentage ligt met 4,3 procent onder dat van Hongkong en ver onder dat van een gemiddelde stad in de VS. Hier bestaat geen georganiseerde misdaad. Die bestaat alleen in de fantasie van de op sensatie beluste pers'', zegt hij.

De aard van de misdaden in de afgelopen jaren doet evenwel anders vermoeden. In veel gevallen is sprake van afrekeningen tussen bendes of van aanslagen op vertegenwoordigers van het Portugese gezag in Macau, zoals politiefunctionarissen en toezichthouders op de gokindustrie.

Volgens Martin Booth, auteur van een recent verschenen boek over Chinese triaden, is de mafiabende 14K groot en machtig, en niet alleen actief in Macau. De 14K vestigde zich ook in Nederland. Chung Mon, de Nederlandse topman van de 14K die ooit werd gelauwerd door de Nederlandse regering voor zijn charitatieve activiteiten, werd in 1975 op de Prins Hendrikkade in Amsterdam vermoord. Ondanks een intensief politie-onderzoek bleef de 14K nog tot ver in de jaren '80 actief in de Nederlandse drugswereld.

Parlementslid Ng Kuok Cheong van de `Unie voor democratische ontwikkeling' wijst op de betrokkenheid van China bij de misdaad in Macau. Hij neemt het gerucht serieus dat Peking huurmoordenaars stuurt om aanslagen te plegen op onderwereldfiguren in Macau. ,,De Chinezen hebben hier vaker het recht in eigen hand genomen'', zegt hij. De onlangs na zes jaar gevangenisstraf vrijgekomen Australische zakenman James Peng werd uit zijn hotelkamer in Macau ontvoerd en in China veroordeeld wegens een zakelijk geschil. ,,Wij zijn niet opgewassen tegen de invloed van China. Het is hier te klein, en de democratie is onderontwikkeld'', zegt Ng.

Sommigen menen dat juist daardoor de misdaad serieus zal worden aangepakt als Macau in Chinese handen is. Ze verwijzen naar het lot van Cheung Tze-keung, alias Big Spender, met wie het nog veel slechter afliep dan met Wan. De misdadiger uit Hongkong, die in China werd gepakt, kreeg vorig jaar gewoon de kogel, hoewel hij onder de door China ingestelde garanties van het `een land, twee systemen' principe, door het veel mildere rechtssysteem uit Hongkong had moeten worden berecht.

    • Floris-Jan van Luyn