Jones laat taal en lichaam samenvloeien

Een groter contrast op één avond Holland Dance Festival is haast ondenkbaar: de van oorsprong Friese choreograaf Johan Greben (35) creëert in Achterkant, een opera in stilte een vacuüm in tijd en plaats, Amerikaan Bill T. Jones verleidt in zijn solo The Breathing Show heel direct zijn publiek, compleet met `cheap thrills'.

Hun dans verschilt als dag en nacht. Greben is jarenlang als danser verbonden geweest aan het Nationale Ballet en debuteerde als choreograaf in 1989. Hoewel hij in 1993 en 1994 opdrachten kreeg voor het Holland Dance Festival en het Holland Festival, bleef de grote doorbraak uit. Achterkant, een opera in stilte is een wonderlijke productie. Vijf dansers staan, zich nauwelijks verroerend, in de ruimte terwijl de cellosuites van Johan Sebastian Bach zacht klinken. Langzaam scharnieren ze een enkele onderarm, een schouder of een heup en zetten ze een stap voor een ijle ontmoeting met de ander. Boven hen hangt een bijna zilveren hemeldak dat gemaakt is van rollen doorzichtig tape dat schittert bij kunstlicht, alsof er duizenden meters plastic huishoudfolie gespannen zijn. Na de pauze ligt de hemel op de grond en lijkt het alsof de dansers op een deinend wit schuimend zeeoppervlak bewegen. Nog steeds zit die beweging met name in het bovenlichaam.

Greben zoekt het dansen in kleine bewegingen en in de danser zelf. Af en toe breekt er een mooi duet los uit de contemplatie, dat het geheel wat lucht geeft. De door danser Derrick Brown geschreven voordracht over tijd, verteld door danseres Maren Timm, suggereert diepzinnigheid (`je plaatst me in je beeldige patroon') maar voegt slechts verwarring toe aan een sympathieke maar onevenwichtig navelstarende choreografie.

Bill T. Jones maakte sinds 1973 alleen al voor zijn eigen gezelschap Bill T. Jones/Arnie Zane Dance Company meer dan vijftig choreografieën. Hij werkte samen met schrijfster Toni Morrison en zangeres Jessye Norman, schreef een kinderboek, won een aantal `Bessies' en publiceerde vier jaar geleden zijn memoires. Die veelzijdigheid is terug te vinden in zijn soloprogramma The Breathing Show. Ouderwets keurig in de maat bewegend, verklaart hij als romanticus zijn liefde voor de liederen van Schubert.

Bij een willekeurige ander zou het onmiddellijk tot kitsch verworden, maar het charisma van Jones neemt alle scepsis weg. Een wenkbrauw is genoeg om de zaal aan het lachen te krijgen, en zijn oneliners over het liberale Nederland of de Amerikaanse danspionier Isadora Duncan maken hem tot ideale stalmeester. Zingen doet hij ook over het paradijs en hij geeft college over een dansoefening `the floating tongue' waarbij hij tegelijkertijd beschrijft wat dat ene lichaamsdeel doet als uitvoert wat hij beschrijft: zelden zag ik taal en lichaam zo organisch samenvloeien.

Abraham Ravett maakte bovendien een zeldzaam mooi en intrigerend, metershoog geprojecteerd filmpje waarin van het dansend lichaam aan een soort gecomputeriseerd röntgenonderzoek onderworpen wordt. The Breathing Show onderzoekt de dans op een manier waaraan het de nieuwe lichting choreografen nog wel eens ontbreekt: met humor, relativeringsvermogen, vernieuwing en diepgang tegelijk. Adembenemend. Wat een persoonlijkheid.

Holland Dance Festival. Voorstelling 1: Achterkant, een opera in stilte; choreografie: Johan Greben; muziek o.a: J.S.Bach, Maurits Overdulve, Clarissa Wilson; tekst: Derrick Brown.

Voorstelling 2: The Breathing Show. Solo van Bill T. Jones; muziek o.a. Schubert, Monk, Mozart, Daniel Roumain; film: Abraham Ravett. Gezien 23 november in het Korzo-theater en theater aan 't Spui Den Haag. Inl: (070) 4277369

    • Ingrid van Frankenhuyzen