James Dean

`Daar waren we dus, jong, kwaad en bezield, in het hartje van het Imperium van de Leugen, en op een of andere manier moesten we dat zien te overleven', schreef de popjournalist Artjom Troitsky later over het Moskou van de jaren tachtig. `We waren de generatie van de huismeesters en de nachtwakers, en dat was ook letterlijk zo. We kozen de minderwaardigste baantjes om meer tijd te hebben voor onze werkelijke interesse: de toesovka, `het sfeertje' of `de underground'. We praatten er over alles, maar nooit over de toekomst. Die was niet interessant. Zo uitgestippeld was het leven toen.' De rockmusici en hun aanhang waren, meer nog dan de schrijvers, de echte dissidenten. Zij hadden het in hun teksten over dingen die verder nog nergens openlijk besproken werden: Afghanistan, de corruptie, het machtsmisbruik. `Ze liegen allemaal, de vis gaat rotten bij de kop!' zong Misja Borzykin. Viktor Tsoj: `Veranderingen! In onze lach, in onze tranen en in onze slagaders! Veranderingen!' Hele stadions brulden mee.

De charismatische Viktor Tsoj was de James Dean van Rusland. In augustus 1990 kwam hij om bij een auto-ongeluk, 28 jaar oud. In 1994 hingen er nog hele groepen jongeren voor hun eigengemaakte monument bij de Arbat, de `Muur van Tsoj', vol briefjes en tekeningen. ,,Het belangrijkste van Tsoj is dat hij je ziel opent'', zeiden ze.

Gisteren ging ik er opnieuw kijken. Het stond er vol auto's. De jeugd en de briefjes waren weg, maar de Muur was er nog, kaal en nat. Tussen de vervagende kleuren las ik: `Zonder democratie en zonder vrede kent de dood geen einde.'

    • Geert Mak