`De moskee zal de basiliek versluieren'

In Nazareth is gisteren de eerste steen gelegd voor een zeer omstreden moskee. Het Vaticaan, dat woedend is, stelt Israel verantwoordelijk voor de spanningen tussen christenen en moslims.

Plotseling wordt vanaf een dak vlak naast de Basiliek van de Aankondiging in de Casanova-straat in Nazareth in de lucht geschoten. ,,Vreugdeschoten omdat we hebben gewonnen'', zegt een van de duizenden moslims die gistermiddag naar Nazareth waren gekomen om de eerstesteenlegging voor de bouw van de omstreden moskee, naast de imposante basiliek, bij te wonen. ,,Allahu Akbar'' (God is groot) galmt het door de Casanova-straat. Een christelijke winkelier in deze straat, waardoor jaarlijks tienduizenden pelgrims naar de basiliek lopen, sluit omstreeks twee uur zijn zaak, met gebogen hoofd. Wat hij van de bouw van de moskee vindt? ,,Ik wil er niet over praten'', antwoordt hij. Zijn ogen vertellen de rest. Hij vindt het verschrikkelijk, net zoals zuster Renée van de Orde van de Franciscanen. Ze zegt dat ,,de moslims de christenen willen vertrappen en vernederen. De minaret op de moskee zal boven de basiliek uitsteken. Is dat niet erg?''

Een levensgrote foto van het model van de moskee voor het spreekgestoelte op de tribune tegenover de plaats waar de moskee zal verrijzen, laat zien dat er niet één, maar vijf minaretten van het gewelfde dak van de moskee hoog naar de hemel zullen wijzen. ,,De moskee zal op palen worden gebouwd om zo mogelijk nog indrukwekkender te lijken en daardoor het grootste deel van de basiliek versluieren'', weet een andere bezorgde christen in Nazareth te vertellen.

Afgelopen Pasen braken er onlusten uit tussen christenen en moslims bij de protesttent die de Islamitische Beweging had opgezet op de plaats waar de moskee moet komen. Het Israelische leger en de politie grepen volgens moslimleiders opvallend laat in. ,,Ze wilden ons verdelen om te heersen'', zegt er een. Nu staan zwaar gewapende soldaten van de speciale antiterrorisme eenheid bij de basiliek. ,,Om dit heiligdom tegen islamitische woede te beschermen'', zegt een politieagent.

De basiliek is zoals alle rooms-katholieke kerken in het Heilige Land op instructie van het Vaticaan uit protest tegen de bouw van de moskee voor twee dagen gesloten. Ook de Geboortekerk in Bethlehem is dichtgegaan. Grieks-orthodoxe kerken in Nazareth en elders in Galilea verbraken echter volgens islamitische leiders de christelijke solidariteit tegen het oprukken van de islam in Nazareth.

Na de steenlegging van de moskee blijft het rustig in Nazareth. De duizenden gelovigen hebben van hun leiders gehoord dat ze hebben gezegevierd. Voor Anman Hamudi Zuabi, de beheerder van de islamitische grond in Nazareth, is volgens zijn broer de steenlegging ,,de mooiste dag van zijn leven''. Hij zit op de voorste rij met een van zijn kleinkinderen op zijn schoot. De staat Israel, de gemeente Nazareth en het Palestijnse Gezag laten zich niet bij de steenlegging vertegenwoordigen.

Een Israelische rechtbank besloot onlangs dat de islam geen aanspraken had op het land voor de basiliek, waar de christelijke burgemeester van Nazareth een grote Venetiaanse plaza wilde bouwen voor de massa's pelgrims die voor de eeuwwisseling worden verwacht. Maar de Islamitische Beweging in Nazareth hield vast aan haar stelling dat de aanwezigheid van het graf van Shabib al-Din, een islamitische heilige die in de strijd tegen de Kruisvaarders sneuvelde, ter plekke niets anders kan betekenen dan dat het wel om land van de islam gaat. Onder druk van de harde opstelling van de moslims kende de regering van premier Barak, met pijn in de buik, 700 vierkante meter grond aan de islam toe voor de bouw van de moskee. Daarmee werd Israel in dit emotionele conflict partij en dat is een van de redenen van de felle woede onder de christenen in Nazareth en ook in Rome.

Het Vaticaan kwam gisteren met een zeer scherpe verklaring uit waarin Israel ervan wordt beschuldigd aan te zetten tot spanningen tussen christenen en moslims in het Heilige Land. ,,Het besluit van de Israelische regering lijkt de basis te leggen voor toekomstige conflicten en spanningen tussen de christelijke en islamitische gemeenschappen'', zei Joaquin Navarro-Valls, de woordvoerder van het Vaticaan gisteren. In de verklaring wordt verder gezegd dat Israel zware verantwoordelijkheid draagt voor het aanzetten tot verdeeldheid. Het Vaticaan liet doorschemeren dat de kerken met Kerstmis opnieuw uit protest tegen de bouw van de moskee kunnen worden gesloten.

Met het oog op de feesten rond het millennium en de aangekondigde pelgrimage van Paus Johannus Paulus II naar het Heilige Land in maart 2000 schrok Jeruzalem wel van de felle uithaal van het Vaticaan. De diplomatieke schade werd onmiddellijk doorzien en in de kortst mogelijke tijd zette Jeruzalem zich tegen het Vaticaan af. De Israelische minister van Buitenlandse Zaken, David Levy, noemde vanmorgen de verklaring van het Vaticaan ,,heel ernstig'' en verwierp de inhoud ervan. Volgens hem genieten de godsdiensten onder Israel maximale godsdienstvrijheid.

Dat het Vaticaan protesteert tegen de bouw van de moskee in het aanzicht van de schitterende basiliek interesseert de leiders van de Islamitische Beweging in Nazareth absoluut niet. Ook het aanbod van de Saoedische kroonprins Abdullah om de bouw van de moskee te financieren als hij in godsnaam maar niet naast de basiliek wordt gebouwd, maakt geen indruk. Zelfs de pogingen van de Palestijnse leider Yasser Arafat om de steenlegging te voorkomen hebben geen effect. ,,Wij zijn in Israel een soevereine Islamitische Beweging onder de Israelische Arabieren. We laten ons door niemand de wet voorschrijven'', zegt Salim Abu Ahmed, leider van de islamitische lijst in Nazareth. Arafats interventie voor de belangen van het Vaticaan in Nazareth wordt in islamitische kringen ter plaatse misplaatst geacht en uitgelegd als een poging om zijn betrekkingen met de Heilige Stoel nog nauwer aan te halen. Arafat wil het Vaticaan aan zijn kant hebben tegen Israel als de besprekingen over de definitieve vredesregeling in het bijzonder over de Heilige Plaatsen in Jeruzalem in een kritieke fase komen. ,,Daar laat hij ons nu voor vallen'', zeggen de islamitische leiders.

Israels status als bewaker van de heilige plaatsen heeft door de gang van zaken in Nazareth politieke en diplomatieke schade opgelopen. Het dingen naar de Arabische stem heeft ertoe geleid dat de Islamitische Beweging zelfs tegen de uitspraak van een Israelische rechtbank in een begin kon maken met de bouw van de moskee.

    • Salomon Bouman