Tachtigjarige Jan Murk geëerd

Als jongetje van vijf ging hij er al op uit met potlood en papier. Toen al observeerde de Friese kunstenaar Jan de Vries, die zich Jan Murk noemt, (naar de voornaam van zijn moeder) de wereld om zich heen. ,,Kunstenaar word je niet, dat ben je'', zegt hij in zijn oude schoolhuis pal achter de waddendijk in het dorpje Firdgum. Friesland eert Jan Murk, die onlangs zijn tachtigste verjaardag en een halve eeuw kunstenaarschap vierde, met twee tentoonstellingen en een kunstroute in en rondom Harlingen. Op de exposities zijn diverse landschappen en stadsgezichten te zien van de nog volop actieve kunstenaar, onder de titel In wide bôge. De titel symboliseert het brede expressieve in zijn werk, de diversiteit van technieken, de vijftig jaar dat hij kunstenaar is en het zoeken naar het universele, dat zijn werk kenmerkt. De kunstroute voert langs het monumentale werk van Jan Murk, dat alleen al in Friesland vele tientallen wandschilderingen en gebrandschilderde en gezandstraalde glasramen omvat, met als hoogtepunt de twaalf meter hoge glasramen die hij voor het trappenhuis van serviceflat Lenna in Wolvega maakte.

Jan Murk de Vries werd geboren in Bolsward en vertrok na de oorlog naar Amsterdam, waar hij overdag lessen volgde aan Rijksnormaalschool en 's avonds Chinese lampenkappen beschilderde om aan geld te komen. Hij haalde zijn middelbare tekenacte, verhuisde in de jaren vijftig naar Leeuwarden, waar hij vrij kunstenaar werd en diverse tentoonstellingen had. In de jaren zestig verhuisde hij naar Harlingen en later naar het Friese platteland. In zijn atelier werkt hij momenteel aan zes, bijna tweeëneenhalf meter hoge en een meter brede, kleurige acrylaat-glaspanelen voor het stiltecentrum van Schiphol. Het is zijn eerste grote opdracht buiten Friesland. In zijn geboorteprovincie verwierf hij met zijn kenmerkende expressieve en kleurige glasramen in diverse scholen, kerken en bejaardenoorden grote bekendheid. Zijn werk ademt een verbondenheid met de natuur en een hang naar het universele. ,,Ik wil de verbondenheid van alle bestaan ontdekken, het onzegbare en onzichtbare zichtbaar maken in verf. Dat is een drang van binnen uit'', zegt de kunstenaar. ,,Noem het het kosmische of universele.''

Jan Murk-kenner en neerlandicus Pieter van Exter uit Harlingen spreekt van een ,,bevrijdende openheid'' vol ,,religieuze en mythische kleurenpracht.'' De Vries' expressieve stijl wordt gekenmerkt door een somber kleurengebruik en heldere lijnvoering. Het zijn vaak verlaten, desolate landschappen met bezielde leegte die hij schildert. Tegenwoordig ruilt Jan Murk de vaak donkere en zware kleuren in voor meer lichtere tinten.

Zijn toegankelijke kunstwerken werden voornamelijk gekocht door particulieren, zelden aan echte kunstkenners. Het Fries Museum kocht slechts een enkele krijttekening. ,,Meer is niet gelukt'', zegt de kunstenaar. ,,Dat bezeert me nog wel eens, al loop ik er niet gefrustreerd door rond.'' `De Stichting Jan Murk tachtig' die de tentoonstellingen organiseerde, deed moeite de overzichtstentoonstelling in het Fries Museum te krijgen. ,,Ze waren al heel ver, maar toch is hen dat niet gelukt. Dat vind ik wel erg. Het schijnt dat de directeur niet wilde.'' Onzekerheid en twijfel zijn belangrijke drijfveren om als kunstenaar actief te blijven. Ook na zijn tachtigste. Jan Murk: ,,Zodra je ergens zeker van bent moet je stoppen. Ik blijf gewoon aan het werk.''

Gemeentemuseum Hannemahuis Harlingen, Voorstraat, overzichtstentoonstelling Jan Murk t/m 4 dec. wo-zo 14-17u. Galerie DB, Harlingen, William Boothstraat 2-4. Kunstroute door noord-west-Friesland 27/28 nov. www.janmurk.nl

    • Karin de Mik