Conflict? Naar de bemiddelaar

Om de `juridisering' binnen de perken te houden, wil staatssecretaris Cohen een grotere rol voor bemiddelaars. Bij wijze van proef gaan rechters mensen naar hen doorverwijzen.

Twee tot vijf rechtbanken in Nederland - in elk geval de rechtbank van Arnhem – gaan bij wijze van proef partijen die hun conflict door de rechter beoordeeld willen zien eerst doorverwijzen naar een bemiddelaar. Doel is na te gaan of er bestaansrecht is voor een structurele doorverwijzing naar deze mediators door de rechterlijke organisatie.

In dezelfde arrondissementen zullen ook de bureaus voor rechtshulp gaan doorverwijzen naar mediators. Dat gebeurt onder verantwoordelijkheid van de Raden voor Rechtsbijstand. Deelname aan mediation in de betrokken arrondissementen is voor partijen gratis.

Staatssecretaris Cohen (Justitie) heeft deze experimenten aangekondigd in een brief aan de Tweede Kamer. Hij wijst er op dat het project logisch aansluit op de `contourennota modernisering rechterlijke macht'. Cohen wil alternatieve vormen van geschilafdoening bevorderen die opgeld doen in de Angelsaksische landen.

,,Op civiele en bestuursrechtelijke rechtsgebieden lijkt het stimuleren van alternatieven kansrijk. Het kabinet is van oordeel dat vooral mediation kansen biedt'', zo schrijft Cohen, die ook verwijst naar het regeerakkoord, waarin is afgesproken maatregelen te nemen tegen de `juridiseringstendens' in de samenleving. Daarin staat dat moet worden gewaakt voor `overgejuridiseerde verhoudingen' die ertoe leiden dat problemen onnodig op het bord van de rechter terecht komen. De druk op de rechtbank moet worden verminderd, vindt het kabinet. ,,Niet omdat juridisering per definitie een ongewenst verschijnsel is – juridisering is een onvermijdbaar verschijnsel in een geëmancipeerde, geïndividualiseerde en geïnternationaliseerde samenleving – maar omdat er situaties zijn waarin gesproken kan worden van te ver doorgeschoten juridisering'', aldus Cohen. De staatssecretaris heeft het experiment eerder deze maand al aangekondigd op de jaarvergadering van de Nederlandse vereniging voor rechtspraak (NVVR).

Mediation is een vorm van niet-juridische geschillenbeslechting waarbij een bemiddelaar tracht partijen op grond van een gemeenschappelijk belang tot overeenstemming te brengen. Voor sommige geschillen, vooral die waar het belang van een voortdurende relatie speelt, kan het voor partijen bevredigender zijn hun belangen te verzoenen dan het juridische gelijk te behalen ten koste van de ander, meent Cohen. Dat kan vervolgens de `effectiviteit van de uitkomst' vergroten.

,,De traditioneel sterk verzuilde Nederlandse maatschappij maar ook de huidige meer marktgeoriënteerde samenleving bood en biedt een gunstig klimaat voor een uitgebreide praktijk van arbitrage en bindend advies'', zo staat in de brief. Op het Europees vasteland wordt arbitrage veelal aangeduid als `particuliere rechtspraak', maar voor die terminologie voelt de bewindsman niet. ,,Wij hechten er aan het begrip rechtspraak te reserveren voor rechtspraak die wordt uitgeoefend door de onafhankelijke rechterlijke macht.''

Mediation moet altijd op vrijwillige basis plaatsvinden, zo blijkt uit de brief. De nu beginnende experimenten volgen op eerdere proeven in het familierecht in onder meer Amsterdam en Utrecht, waarbij eveneens mediation plaatsvindt na verwijzing door de rechter. Bij de experimenten bepalen de deelnemende rechtbanken wie worden toegelaten als mediator. Op het werk van de betrokken mediator zal klachtrecht van toepassing zijn. De mediators ontvangen voor hun werkzaamheden een vaste vergoeding. Het kabinet heeft ten behoeve van de ontwikkeling van nieuwe vormen van mediation een bedrag beschikbaar gesteld dat oploopt tot negen miljoen in 2002.